- دعای مطالعه 1
- مقدمه 2
- فصل 1: خورشید طوس : ( آشنایی با امام رضاعلیه السلام) 4
- نام، کنیه و القاب امام رضا(علیه السلام) 4
- ولادت با سعادت علی بن موسی الرضا(علیه السلام) 4
- دوران کودکی و جوانی امام رضا(علیه السلام) 4
- پدر و مادر بزرگوار امام رضا(علیه السلام) 4
- سیرۀ عبادی امام رضا(علیه السلام) 5
- فرزندان امام رضا(علیه السلام) 5
- فرزند سرزمین غربت 5
- سیرۀ اجتماعی امام رضا(علیه السلام) 6
- مقام و شخصیت علمی امام رضا(علیه السلام) 7
- آگاهی امام رضا(علیه السلام) از زبان های گوناگون 8
- اشاره 8
- 1. آشنایی کامل به زبان های گوناگون رایج در آن زمان 9
- 2. آشنایی به زبان پرندگان و حیوانات 9
- دانش گستردۀ امام رضا (علیه السلام) در علوم غیبی 10
- فعالیت های فرهنگی امام رضا(علیه السلام) 11
- هجرت تاریخی امام رضا(علیه السلام) به خراسان 12
- حدیث سلسله الذهب 13
- مرو 15
- نماز عید فطر 15
- شهادت امام رضا(علیه السلام) 17
- طلوعی ماندگار 19
- فصل 2: شرط حضور: ( احکام زائر) 21
- احکام مسافر 21
- نماز مسافر 21
- جاگرفتن برای نماز 23
- حرم های مطهر 24
- پاسخ به پرسش هایی درباره احکام نماز جماعت 24
- روزۀ مسافر 29
- احکام نذر 29
- اشاره 31
- دامنه و محدوده امربه معروف و نهی از منکر سؤال: امربه معروف و نهی از منکر شامل چه اموری می شود؟ 31
- احکام امربه معروف و نهی از منکر 31
- امر به معروف و نهی از منکر در قرآن کریم 32
- امر به معروف و نهی از منکر در روایات 32
- امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه عقل 33
- شروط واجب شدن امربه معروف و نهی از منکر 34
- اهمیت وقف 35
- احکام وقف 35
- برخی از احکام وقف 35
- احکام معذورین 36
- تطهیر مسجد و حرم 37
- احکام مسجد و حرم ائمه(علیهم السلام) 37
- حرمت مسجد و حرم 37
- نماز تحیّت مسجد 38
- پرسش هایی دربارۀ احکام حرم 38
- بردن مهر و قرآن مسجد و حرم های مطهر 38
- اقامۀ نماز در مسجد و حرم 38
- معنی و مفهوم زیارت 46
- آداب زیارت 46
- مفهوم و حقیقت زیارت و اقسام آن 46
- فصل 3: رسم حضور : ( آداب زیارت) 46
- مهم ترین شرایط و آداب زیارت 46
- زیارت اَحیا (زنده ها) 47
- زیارت درگذشتگان 47
- زیارت مرقد شهیدان 48
- زیارت مرقد علما و بزرگان 48
- زیارت معصومان(علیهم السلام) 49
- زیارت امامزاده های والامقام(علیهم السلام) 49
- نقش زیارت و آثار و برکات آن 50
- زیارت امامان(علیهم السلام)؛ مصداق بارز آیۀ مودّت 50
- زیارت امامان(علیهم السلام)؛ وفاداری به پیمان امامت 50
- زیارت؛ اقتدا به معصومین(علیهم السلام) 52
- زیارت؛ عامل آشنایی بیشتر و عمیق تر با امامان(علیهم السلام) 53
- زیارت امامان و آشنایی با مکتب اسلام 54
- ثواب زیارت هر یک از امامان معصوم(علیهم السلام) 55
- آداب زیارت 58
- دیگر آداب مهم برای زائر 68
- روضه منوره 73
- فصل 4: در این قطعه از بهشت: ( آشنایی با حرم مطهر رضوی) 73
- سومین صندوق مزار: 74
- دومین صندوق مزار: 74
- اولین صندوق مزار: 74
- صندوق های مرقد مطهر 74
- ضریح های حرم مطهر 75
- گنبد طلا 78
- گنبد و حوادث ناگوار 79
- مسجد بالاسر 80
- مساجد حرم مطهر 80
- مسجد جامع گوهرشاد 81
- مدارس حرم مطهر 83
- مدرسه پریزاد 83
- صحن های حرم مطهر 84
- صحن انقلاب اسلامی 84
- مدرسه دو در (دارالقران) 84
- صحن آزادی 87
- ایوان جنوبی صحن انقلاب اسلامی (ایوان طلا) 87
- ایوان جنوبی صحن آزادی (ایوان ساعت) 88
- ایوان غربی صحن آزادی (ایوان طلا) 88
- صحن جمهوری اسلامی 88
- صحن قدس 89
- صحن جامع رضوی 90
- صحن غدیر 91
- صحن هدایت 92
- صحن کوثر 92
- رواق های حرم مطهر 93
- رواق دارالسیاده 93
- رواق دارالحفاظ 93
- رواق دارالسلام 94
- رواق حاتم خانی 95
- رواق گنبد الله وردیخان 95
- رواق توحیدخانه 96
- رواق دارالضیافه 96
- رواق دارالفیض 97
- رواق دارالسعاده 97
- رواق دارالسرور 98
- رواق شیخ بهایی (ره) 98
- رواق دارالشرف 99
- رواق دارالشکر 99
- رواق دارالعزه 100
- رواق دارالذکر 100
- رواق دارالعباده 101
- رواق دارالزهد 101
- رواق دارالهدایه 102
- رواق دارالولایه 102
- رواق دارالاخلاص 103
- رواق دارالرحمه 103
- رواق حضرت معصومه علیها السلام 104
- رواق دارالحکمه 104
- رواق دارالکرامه 105
- رواق دارالحجه (عج) 105
- رواق امام خمینی (ره) 106
- رواق شیخ حر عاملی (ره) 106
- رواق شیخ طوسی (رحمه الله علیه) 106
- رواق غدیر 107
- رواق دارالمرحمه 107
- رواق کوثر 107
- رواق حضرت فاطمه زهرا علیها السلام 108
- غبارروبی 111
- مراسم صُفّه 111
- اشاره 111
- اجرای آ یینها و مراسم خاص توسط خدام 111
- مراسم تحویل کشیک 113
- تعویض گل 114
- نقاره نوازی 114
- نت های نقاره 115
- خطبۀ شب شهادت 115
- چراغانی 116
- مراسم شام غریبان 116
- مراسم جاروی دربانان 117
- سفرۀ 14 هزار صلوات 117
- اقامۀ اذان و مناجات 117
- زائرین و حاجتمندان توزیع م یشود. 118
- شیخ طبرسی(رحمه الله علیه) پیشوای مفسران(468تا548 ق) 119
- مشاهیر مدفون در حرم مطهر رضوی 119
- شیخ بهایی(رحمه الله علیه) فقیه ذوفنون (953تا1030یا 1031ق) 120
- شیخ محمد عارف عباسی معروف به پیر پالان دوز (زنده در قرن 10ق) 120
- شیخ حُرّ عاملی(رحمه الله علیه) (1033تا1104ق) 121
- حاج حسن علی اصفهانی مشهور به نخودکی(1279-1361 ق) 122
- شیخ هاشم قزوینی(رحمه الله علیه) (1270تا1339ش) 122
- آیت الله میلانی(رحمه الله علیه) مرجع بیدار (1313تا1395ق) 123
- شیخ مجتبی قزوینی(رحمه الله علیه) حکیم قرآنی (1318تا 1386ق) 124
- علامۀ جعفری(رحمه الله علیه) (1304تا1377ش) 125
- علامه سیدجلال الدین آشتیانی (رحمه الله علیه) ملاصدرای قرن(1304تا1384ش) 126
- سید عبدالکریم هاشمی نژاد (1311تا1360ش) 127
- سردار شهید سید محمد تقی رضوی مبرقع 128
- شهدای عاشورای حرم رضوی 128
- آیت الله عباس واعظ طبسی (1314تا1394ش) 129
- صحن آزادی 129
- برخی دیگر از مشاهیر مدفون در حرم مطهر 129
- صحن انقلاب 129
- رواق دارالحفاظ 130
- صحن جمهوری اسلامی 130
- رواق دارالشکر 130
- رواق دارالزهد 130
- رواق دارالسلام 130
- رواق دارالعباد 130
- رواق دار الفیض 130
- رواق دارالولایه 130
- رواق دارالسرور 130
- فصل 5: اطلاعات ضروری 132
- فصل 6: خدمات رفاهی و بهداشتی 138
- دفاتر امانات 138
- دفاتر پیداشدگان و رسیدگی به امور گمشدگان: 140
- زائربرهای برقی: 141
- دفاتر نگهداری اشیای پیداشده: 141
- دفاتر نذورات: 142
- دفاتر صندلی چرخ دار: 142
- کفشداری ها: 144
- مهمان سرا: 145
- مدیریت آگاهی حرم 146
- (رسیدگی به معضلات اجتماعی در حرم مطهر رضوی) مدیریت آگاهی، در ضلع قبله صحن هدایت حرم مطهر رضوی واقع است که از نیروهای مجرب آستان قدس رضوی و کادر انتظامی (آگاهی)، تشکیل شده است و به صورت شبانه روزی در جهت رفاه و امنیت زائران گرامی انجام وظیفه می کنند. امورات کنترل و مراقبت در راستای تأمین امنیت حوزه اماکن متبرکه را با شناسایی و دستگیری افراد مشکوک، موارد خاص، سارقان، معتادان، حاملان مواد مخدر، کلاشان، متکدیان، رابطه نامحرمیت، درگیری و نزاع، کلاهبرداری، اخاذی و.. برعهده دارد و با تشکیل پرونده و تحویل به مراجع قضایی، خدمت رسانی می کند. 146
- بخش امداد زائران: 146
- دفتر امور دفن: 147
- سرویس های بهداشتی حرم مطهر: 147
- مرکز فوریت های پزشکی: 150
- دارالشفاء امام علیه السلام 150
- 1. نمازهای جماعت حرم مطهر: 152
- فصل 7: فعالیت ها و برنامه های فرهنگی حرم مطهر رضوی 152
- 2. تبلیغ معارف اسلامی: 153
- اشاره 156
- 3. فعالیت های قرآنی: 156
- کارگاه های کوتاه مدت قرائت و حفظ قرآن کریم: 157
- کلاس های آموزش قرائت: 157
- کارگاه های کوتاه مدت تفسیر و حدیث: 157
- کلاس های آموزش تفسیر و حدیث: 157
- حلقه های تدبر در قرآن کریم: 158
- جلسات آموزشی قرائت قرآن کریم: 158
- کارگاه پاسخگویی به سؤالات قرآنی و حدیثی: 158
- سلسله نشست های تفسیر و حدیث: 158
- محفل انس با قرآن ویژه خواهران: 158
- واحد ختم تلاوت نور: 159
- ترتیل قرآن کریم: 159
- جُنگ های قرآنی: 160
- کارگاه مهدالرضا(علیه السلام): 160
- کارگاه هنرهای قرآنی: 161
- مسابقات قرآنی: 161
- واحد سمعی و بصری قرآنی: 162
- سامانه تلفنی پاسخ گویی به سؤالات شرعی (32020) 162
- 4. پاسخ گویی به سؤالات شرعی و اعتقادی: 162
- دفاتر پاسخ گویی به سؤالات اعتقادی: 163
- دفاتر پاسخ گویی به سؤالات شرعی خواهران: 163
- دفاتر پاسخگویی به سؤالات شرعی برادران: 163
- 5. مرکز مشاورۀ دینی: 164
- سامانه پیامکی پاسخگویی به سوالات شرعی 164
- دین، نشاط، زندگی 164
- مشاورۀ فردی: 164
- 6. نشست های پرسش و پاسخ دینی: 164
- کلاس های مشاورۀ گروهی: 164
- حلقۀ معرفت: 165
- پرسمان های دینی: پرسمان دینی عنوان سلسله جلسه های سخنرانی و پرسش و پاسخ است. در این جلسه ها که در قالب موضوعات مختلفِ دینی تشکیل می شود، کارشناسان، جواب گوی پرسش های زائران و مجاوران بارگاه رضوی هستند. جلسات پرسش و پاسخِ موضوعی، هر شب بعد از نماز مغرب 165
- 7. همایش های تخصصی: 166
- 8. ارائۀ خدمات فرهنگی به گروه های ویژه: 166
- 11. پایگاه های فرهنگی: 168
- نمایشگاه حکایت آفتاب: 168
- نمایشگاه کبوترانه (ویژۀ کودکان 5تا10 سال): 168
- 12. شبکۀ مخاطبان نورالهدی: 169
- 13. مسابقات فرهنگی: 170
- 14. درگاه خدمات فرهنگی تبلیغی حرم مطهر امام رضا(علیه السلام) (razavi.aqr.ir): 171
- 15. اتاق های گفت وگوی آنلاین (پالتاک رضوی): 173
- 16. ویژه برنامه های زائران غیرِ ایرانی: 174
- بنیاد پژوهش های اسلامی: 177
- 17- سایر فعالیت های فرهنگی حرم مطهر: 177
- دانشگاه علوم اسلامی رضوی: 178
- کتابخانه مرکزی: 180
- کتابخانه مسجد گوهرشاد: در حرم مطهر علاوه بر کتابخانه مرکزی، کتابخانه مسجد گوهرشاد نیز قرار دارد. این کتابخانه در سال 1332 شمسی در جوار مسجد جامع گوهرشاد تأسیس گردید و از سال 1345 تا 1369 با مدیریت سازمان اوقاف و امورخیریه اداره می شد. بنای ساختمان جدید واقع در بست شیخ بهایی با مساحت 1200 متر مربع به همت آستان قدس رضوی در سال 1368 به پایان رسید و مدیریت کتابخانه به آستان قدس واگذار گردید. در حال حاضر این محل به عنوان کتابخانه تخصصی اهل بیت (علیه السلام) از مراکز مهم نشر 180
- موزه مرکزی: 181
- موزه فرش: 182
- گنجینه نفایس: 182
- موزه مردم شناسی: 183
- مرکز نمایشگاه ها و همایش های آستان قدس رضوی: 184
- نمایشگاه ها و فروشگاه های کتاب: 184
- نقشه خدمات و اماکن فرهنگی حرم مطهر رضوی 185
- تاریخچه 189
- فصل 8: راهنمای مشهد مقدس 189
- مراکز زیارتی و سیاحتی مشهد مقدس 190
- آستان امامزادگان سیدناصر و سیدیاسر علیهما السلام: 190
- گنبد خشتی: 191
- آرامگاه خواجه اباصلت هروی (رحمه الله علیه): 191
- آستان متبرکۀ امامزاده یحیی علیه السلام: 191
- آرامگاه هرثمه بن اَعیُن (خواجه مراد): 192
- بقعۀ ابوزید ربیع بن خثیم اسدی (خواجه ربیع): 193
- مجموعۀ فرهنگی باغ و آرامگاه نادری: 195
- بنای هارونیه: 196
- آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی: 196
- 1. موزه ها: 197
- مراکز فرهنگی 197
- 2. نشانی فرهنگ سراها: 198
- بوستان ها و تفرجگاه های شهری 200
- 3. سینماهای مشهد 200
- بوستان بزرگ ملت: 200
- پارک جنگلی و کمپ طرق: 201
- پارک جنگلی وکیل آباد: 201
- بوستان وحدت: 201
- پردیس قائم: 201
- جاذبه های طبیعی و ییلاقات 202
- 1. محور گردشگری طبیعی مشهد به شاندیز 202
- 2. محور گردشگری طبیعی مشهد به طرقبه 203
- 3. سایر محورها: 204
- برخی بازارها و مراکز خرید 205
- آدرس و تلفن تماس برخی از بیمارستان های شبانه روزی (دولتی، خصوصی و خیریه) 206
- آدرس و تلفن داروخانه های شبانه روزی 207
- تلفن های دفاتر مرکزی خطوط هواپیمایی 207
- تلفن های ضروری 208
- دفاتر مراجع و آیات عظام 208
- راهنمای برخی مسیرهای اتوبوس رانی 209
- راهنمای مسیرهای خط یک قطارشهری 209
- پیوست ها 210
- نقشه حرم مطهر 211
- نقشه مشهد 212
- مسیر حرکت امام رضا از مدینه تا مرو 213
- دفاتر امانات نقدی و اشیای ارزشمند: 214
- دفاتر امانات وسایل زائران: 214
- تلفن های ضروری حرم مطهر 214
- دفاتر صندلی چرخ دار: 215
- دفاتر نذورات نقدی: 215
- دفاتر نذورات غیرنقدی: 215
- دفاتر راهنمای زائر حرم مطهر: 216
- سایر تلفن ها: 216
- فعالیت های قرانی حرم مطهر: 216
- خدمات فرهنگی حرم مطهر: 216
فصل 1: خورشید طوس : ( آشنایی با امام رضاعلیه السلام)
ولادت با سعادت علی بن موسی الرضا(علیه السلام)
بنابر گفتۀ محدثان و مورخان، امام رضا(علیه السلام) در 11ذی قعده سال 148ق در مدینه به دنیا آمدند.(1)
نام، کنیه و القاب امام رضا(علیه السلام)
علی نامی است که برای این مولود خجسته برگزیدند؛ پس از علی بن ابی طالب و علی بن الحسین، این بزرگوار، سومین علی در خانۀ اهل بیت(علیهم السلام)است.
رضا، صابر، وفی، صادق، رضی، زکی، ولی و... لقب های امام رضا(علیه السلام) و ابوالحسن، کنیۀ ایشان است.
پدر و مادر بزرگوار امام رضا(علیه السلام)
پدر امام رضا(علیه السلام)امام موسی بن جعفر و مادر بزرگوار ایشان بانویی مکرّمه به نام نجمه یا تکتم است که پس از ولادت حضرت رضا(علیه السلام) ازطرف امام موسی کاظم(علیه السلام) طاهره (یعنی پاکیزه) نام گرفت؛(2) وی بانویی عفیف(3) و خردمند و از اشراف عجم بوده است.(4)
دوران کودکی و جوانی امام رضا(علیه السلام)
تاریخ دربارۀ زندگی اهل بیت(علیهم السلام) در کودکی و جوانی تاحدّ بسیاری سکوت کرده است؛ چراکه حکومت های وقت به دلیل های مختلف علاقه ای به شناخته شدن این بزرگواران نداشتند. این امر سبب شده است که نسل های آینده از اطلاعات مربوط به زندگی اهل بیت(علیهم السلام) قبل از امامت و چه بسا بعد از امامت، تاحدّ زیادی محروم بمانند.
آنچه در تاریخ آمده، این است که حضرت رضا(علیه السلام) در کودکی به شدت موردِتوجه پدر
گرامی خویش بوده اند. موسی بن جعفر بارها فرموده بودند که علی بن موسی الرضا امام بعد از ایشان است و کنیۀ خود، ابوالحسن، را نیز به این حضرت بخشیدند.(5)
در دوران جوانی، در مدینه به علم و تقوا مشهور بودند. فقیهان به دیدار ایشان می آمدند؛ سؤال می پرسیدند و جواب می گرفتند.(6) دراین زمینه، ذهبی یکی از علمای عامه می گوید: «حضرت رضا(علیه السلام) در ایام مالک بن انس، یکی از فقهای اربعۀ اهل سنّت، درحالی که جوان بود، فتوا می داد.»(7)
1- . بحارالانوار، ج49، ص3؛ اعلام الوری، ص302.
2- . عیون اخبارالرضا(علیه السلام) ج1، ص15؛ بحارالانوار ، ج49، ص7.
3- . عیون اخبارالرضا(علیه السلام) ج1، ص17.
4- . احقاق الحق، ج12، ص343.
5- . الغیبه، شیخ توسی، ص29؛ نک: بحارالانوار ، ج49، ص25.
6- . اصول کافی، ج1، ص312؛ عیون اخبارالرضا(علیه السلام) ج1، ص31؛ الارشاد، ج2، ص250.
7- . سیر اعلام النبلاء، ج9، ص388.