در این قطعه از بهشت ( راهنمای زائران امام رضا (علیه السلام) صفحه 87

ایوان جنوبی صحن انقلاب اسلامی (ایوان طلا)

اولین ایوان ساخته شده در صحن انقلاب اسلامی (عتیق)، ایوان جنوبی است. احداث بخش هایی از ضلع جنوبی صحن انقلاب اسلامی در زمان سلطان حسین بایقرای تیموری، توسط وزیر دانشمندش امیرعلی شیر نوایی درسال 875 ه-

. ق. آغاز شد و به دنبال آن ایوان ضلع جنوبی (متصل به حرم مطهر) همراه با غرفه هایی در مجاورت ایوان بنا گردید و به ایوان«امیر علی شیر نوایی» معروف گشت. درعین حال چون در محل صحن عتیق، قبل از احداث، مدارس دینی قرار داشت و امیرعلی نمی خواست اجباراً اقدام به تخریب آنها کند، اتمام بنای صحن در زمان شاه عباس صفوی صورت گرفت و در واقع برای تکمیل صحن از هنر معماری دوران صفوی در ادامه همان معماری تیموری استفاده شد. نام سلطان حسین بایقرا برکتیبه سر در ایوان طلای صحن عتیق نقش بسته و از آنجا که طلاکاری آن در عهد نادرشاه صورت گرفت به «ایوان نادری» نیز معروف شده است. عرض ایوان جنوبی 80/7 و طول آن 70/14 و ارتفاع آن 44/21 متر است.

ایوان شمالی صحن انقلاب اسلامی (ایوان عباسی)

این ایوان در سال 1021 ه. ق. با 22 متر ارتفاع بنا گردیده است، عرض این ایوان 20/8 ، طول آن 80/14 و ارتفاع آن 50/22 متر می باشد. از آنجا که قسمت اعظم این ایوان در عهد ش--اه عب-اس دوم تزئین یافت، به «ایوان عباسی» معروف شد.

بر فراز ایوان عباسی مناره ای طلایی وجود دارد که اصل بنا و طلاکاری آن مربوط به دوره نادرشاه افشار است. آرامگاه عارف نامدار مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی معروف به «نخودکی» متوفای 1321 شمسی نیز در جنب این ایوان واقع است.

ایوان غربی صحن انقلاب اسلامی (ایوان ساعت)

ایوان غربی صحن انقلاب اسلامی، به «ایوان ساعت» معروف است، زیرا ساعت بزرگ آستان قدس رضوی از قدیم در بالای این ایوان نصب بود. عرض این

ایوان 90/6 و ارتفاع آن 10/24 متر می باشد و در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده است. در قدیم جنس برج ساعت حلبی بوده و در سال 1335 شمسی برچیده ش-د و ج-ای آن را برج کنونی گرفت.

ایوان شرقی صحن انقلاب اسلامی (ایوان نقاره)

ایوان شرقی صحن انقلاب، به نام ایوان نقاره در عصر شاه عباس صفوی با ارتفاع 26 متر، عرض 8/7 و طول20/18 متر ساخته شد و پس از آن ساختمان نقاره خانه بر بالای آن بنا گردید. ساختمان نقاره که ابتدا از چوب و حلب بود در سال 1340 شمسی برچیده شد و بنایی جدید، زیبا و مستحکم جایگزین آن گردید. برج نقاره خانه در دو طبقه به طول 8/7 و ارتفاع 97/9 متر دارای نمایی زیبا و چشمگیر است که به کاشی های معرق و مقرنس های نفیس کاشی شده آرایش یافته است. طبقه پایین این بنا جهت نگهداری طبل و کرنا (ابزار نقاره نوازی) و طبقه فوقانی برای استقرار نقاره چیان و انجام مراسم نقاره نوازی استفاده می گردد.

صحن آزادی

صحن آزادی در شرق حرم مطهر و در پایین پای مبارک حضرت رضا، با 4335 متر مربع مساحت ساخته شد. دریک نگاه کلی می توان صحن آزادی را بنای برجای مانده از دوره قاجاریه دانست چرا که ساخت آن به دستور فتحعلی شاه و به مباشرت فرزندش علی نقی میرزا و با معماری حاج آقاجان (صاحب بازارچه معروف حاج آقاجان در مشهد) آغاز شد و در روزگار ناصرالدین شاه قاجار بنای آن به پایان رسید.

صحن آزادی هم چهار ایوان دارد و وسط آن نیز مانند صحن انقلاب اسلامی سقاخان های ساخته شده بود. ازآنجاکه این سقاخانه، هنگام عرض سلام و ادای احترام از درب شرقی، بین زائران و ایوان طلا حائل می شد،

در اواخر حکومت قاجار ( 1271 ش) تخریب و حوض آب بزرگی باباغچه هایی در اطراف آن ایجاد شد.

ایوان غربی صحن آزادی (ایوان طلا) بیش از بیست متر ارتفاع دارد ومسیر تشرف بانوان به داخل حرم از آن م یگذرد. ازآنجاکه این ایوان درزمان ناصرالدین شاه قاجار بازسازی و خشت های زرین آن ساخته شده است، به «ایوان ناصری » نیز مشهور است. ایوان جنوبی (ایوان ساعت)از دو ایوان تشکیل شده است و بر فراز آن ساعتی بزرگ قرار دارد. این