- پیش گفتار 1
- اشاره 1
- مزیت ها و ویژگی های کتاب حاضر 3
- بخش اول: تولد و زندگی امام قبل از امامت 5
- اشاره 5
- «نجمه» مادر امام علی بن موسی الرضا علیه السلام 6
- بانوی عابد و پرهیزکار 7
- مادر حضرت رضا علیه السلام و دوران بارداری 8
- هنگام ولادت آن حضرت 10
- شناسنامه امام علی بن موسی الرضا علیه السلام 11
- امام هشتم علیه السلام الگوی به زیستی 12
- سیمای امام رضا علیه السلام 12
- همسر امام هشتم علیه السلام 14
- چگونگی تولد فرزند امام هشتم علیه السلام 15
- دوران های مختلف زندگی حضرت رضا علیه السلام 17
- اشاره 17
- الف) دوره قبل از امامت و در زمان حیات پدر 17
- ج) دوران ولایتعهدی 18
- ب) دوران امامت 18
- بخش دوم: امامت هشتمین خورشید آسمان ولایت (دوران امامت امام رضا علیه السلام) 20
- اشاره 20
- دلیل اوّل 22
- تصریح و نصّ امام کاظم علیه السلام درباره امامت و وصایت فرزندشان حضرت رضا علیه السلام (دلالت بر امامت امام رضا علیه السلام) 22
- دلیل دوّم 23
- دلیل سوّم 23
- دلیل چهارم 24
- دلیل پنجم 25
- مناظره امام رضا علیه السلام درباره انتخاب جانشین امام علیه السلام 26
- اشاره 26
- دوران امامت آن حضرت به سه دوره تقسیم می شود 28
- پیدایش واقفیه 29
- انگیزه های پنهان 30
- امامت پیشوای هشتم در عصر هارون 32
- امین و مأمون 36
- شکست امین 37
- آزادی نسبی امام در زمان امین 38
- امام رضا علیه السلام در روزگار خلافت مأمون 38
- اشاره 38
- الف) امام علیه السلام مأمون و ولایتعهدی 39
- ب) انگیزه مأمون در پیشنهاد خلافت به امام رضا علیه السلام 40
- 1. موضع اعراب در برابر مأمون و سیستم حکومتش 40
- 2. کشتن امین و شکست آرزو 40
- اشاره 40
- 3. شورش های علویان 40
- ج) راه حل چند بُعدی 42
- د) نقد و بررسی 43
- خودداری امام از پذیرش ولایتعهدی مأمون 45
- الف) مأموریت به مدینه 47
- سفر تاریخی امام رضا علیه السلام از مدینه به مرو 47
- ب) وداع با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم 48
- ت) وداع با اهل بیت علیهم السلام 49
- پ) تعیین جانشین و پیشوای شیعیان 49
- ث) خط سیر هجرت امام 50
- ج) ورود امام به بصره 51
- چ) ورود امام به قُم 53
- خ) عزیمت امام از نیشابور 54
- ح) ورود امام به نیشابور 54
- د) حدیث سلسلهًْ الذهب 55
- ذ) چهار روایت مختلف از حدیث سلسلهًْ الذهب 56
- اشاره 56
- حدیث اول 57
- حدیث دوم 58
- حدیث سوم 58
- حدیث چهارم 59
- شرط امام 60
- ر) ادامه سفر امام به سوی مرو 60
- دلائل امام رضا علیه السلام برای پذیرفتن ولایتعهد 62
- مجلس پذیرایی و گرامیداشت 63
- برخی رخدادهای مجلس پذیرایی و گرامیداشت 66
- حوادث دوران ولایتعهدی امام رضا علیه السلام 67
- مرو- قصر خلافت عباسی 67
- جریان ازدواج امام رضا علیه السلام با ام حبیب دختر مأمون 68
- امام رضا علیه السلام و شاعر دلسوخته 69
- عهدنامه ولایتعهدی 72
- نوشته منسوب به امام 77
- تحلیلی بر عهدنامه ولایتعهدی 80
- حاشیه نویسی امام بر عهدنامه 83
- نفوذ فضل در دستگاه حکومت 86
- نقش امام علیه السلام در برکناری فضل بن سهل 86
- چاره سازی امام رضا علیه السلام 87
- مأمون و ایفای نقش ستاره شناس 89
- کشته شدن فضل 90
- خودداری امام علیه السلام از ورود به حمام و هشدار او 90
- کشته شدن فضل توسط نزدیکان مأمون 91
- علت دخالت امام در کار فضل 91
- نماز عید 94
- الف) چگونگی شهادت امام رضا علیه السلام 97
- شهادت امام رضا علیه السلام 97
- اشاره 97
- ب) مأمون، عاملِ اصلی 100
- ج) شهادت امام رضا از دیدگاه روایات 102
- د) خلاصه قول های علمای سنت در شهادت امام رضا علیه السلام 104
- وفات یا شهادت؟ 105
- بالاخره مرگ مأمون هم فرا رسید 108
- اشاره 111
- بخش سوم: سیره امام رضا علیه السلام (بررسی اجمالی شخصیت امام هشتم علیه السلام) 111
- معنای سیره 112
- ب) امام رضا علیه السلام و نماز 113
- سیره عبادی امام رضا علیه السلام 113
- الف) راز و نیاز 113
- ج) سجده های طولانی 114
- د) اهتمام به دعا و صلوات 115
- سیره اخلاقی امام رضا علیه السلام 116
- اشاره 116
- الف) ادب همنشینی با دیگران 117
- 2. سخن پر معنا 117
- 1. مراعات نمودن آداب سخن گفتن 117
- اشاره 117
- 3. پاسخ به پرسش ها 118
- 4. ارزش و بها دادن به دیگران 118
- 6. رعایت آداب معاشرت 118
- 5. رعایت آداب همنشینی 118
- ب) ساده زیستی و زهد 119
- 1. توجه به نعمت های دنیا در حدّ نیاز 119
- 2. بی توجهی به تجملات دنیا 119
- 2. عدم تحقیر و توهین دیگران 120
- پ) تواضع و فروتنی 120
- 1. در رفتار امام تغییری حاصل نشد 120
- 4. تواضع و فروتنی در حمّام عمومی 121
- 3. میزان تواضع و فروتنی امام در برابر خدمتکاران و اهل خانه 121
- 1. امام رضا علیه السلام و مردی در سفر مانده 122
- ت) سخاوت امام رضا علیه السلام 122
- 2. بخشیدن تمامی ثروت 123
- ج) عفو و گذشت 124
- 1. عدالت در برخورد با نزدیکان 125
- د) عدالت 125
- و) پذیرایی از میهمان 128
- 1. میهمان را به کار نمی گیریم 128
- 2. برخورد امام رضا علیه السلام با عمویش 128
- 2. احترام، تکریم و پاسخ به سؤالات میهمان 129
- اشاره 130
- 1. اشخاص بی تقوا 130
- ی) ارزش دادن به اهل تقوی 130
- 2. مشایعت از تابوت شخص متقی 131
- سیره اجتماعی امام رضا علیه السلام 132
- الف) بی اعتنایی به حکومت مأمون 132
- اشاره 132
- ب) سخن ابراهیم بن عباس درباره رفتار اجتماعی حضرت رضا علیه السلام 133
- پ) لباس 134
- ت) نظافت و بهداشت 134
- ه) تذکر برای دور شدن از اسراف و تبذیر 135
- و) عطر، بوی خوش 135
- ج) آراستگی و زیبایی 135
- ی) اول قرارداد، سپس کار 136
- الف) کاش او را درک می کردم 137
- سیره علمی امام رضا علیه السلام 137
- ب) حرکت علمی امام رضا علیه السلام شبیه حرکت و جهاد عملی امام حسین علیه السلام 138
- الف) تربیت شاگردان 139
- اشاره 139
- تشکیل مدرسه علمی در مدینه 139
- 1. مدرسه علمی امام رضا علیه السلام در مدینه 139
- د) نشر افکار صحیح اعتقادی 140
- ج) مبارزه با انحرافات فکری 140
- ب) مبارزه با غُلات 140
- اشاره 141
- ج) صحیفهًْ الرضا 141
- 2. تألیف کتاب های اعتقادی و فقهی 141
- الف) کتاب«فقه الرضا علیه السلام» 141
- الف) مناظره امام رضا علیه السلام 142
- ر) پاسخ مسائل ابن سنان و علل ابن شاذان 142
- د) محض الاسلام 142
- 3. شرکت در مجالس مناظره با فرقه های گوناگون 142
- اشاره 142
- ب) عالِم آل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم 145
- بخش چهارم: کرامات امام رضا علیه السلام (از ژرفای کرامات امام رضا علیه السلام) 146
- اشاره 146
- کرامات امام هشتم علیه السلام در زمان حیات 148
- 1. طلب باران حضرت رضا علیه السلام 148
- 2. نفرین امام هشتم در حق آل برمک و واژگون شدن آنها 151
- 3. معجزه ای از امام هشتم علیه السلام 151
- 4. پیشگویی امام رضا علیه السلام 152
- 6. آهوی مطیع 153
- 5. اثبات حجّیت آن حضرت در پیشگویی 153
- 7. معجزه و پیشگویی امام نزد مأمون 154
- 8. پیشگویی و سفارش به تقیه 156
- 9. با معجزه عربی آموختم 157
- 10. عنایت حضرت رضا علیه السلام به محتضر 158
- اشاره 159
- کرامات پس از شهادت 159
- 1. آهوی پناهنده! 159
- 2. قفل معجزه وار باز شد. 161
- 3. خداوند متعال به من پسری عنایت فرمود. 162
- 5. برات آزادی و عنایت رضوی علیه السلام 163
- 4. در حرم امام رضا علیه السلام حافظ قرآن شدم 163
- 6. شفای چشم از حضرت رضا علیه السلام 166
- 7. اجابت فوری و عنایت رضوی 167
- 8. بهبود بیماری های صعب العلاج 168
- 9. این کرامت هم خواندنی است 169
- 10. سیل منحرف شده و هیچ آسیبی به حرم نرسید 170
- بخش پنجم: از ژرفای سخنان امام رضا علیه السلام 172
- اشاره 172
- 1. حقیقت ایمان 173
- 2. ایمان 174
- 3. نیّت پاک 174
- 4. حقیقت توکل 174
- 5. اگر نماز قبول شود ... 175
- 6. قرآن تلاوت کنید 175
- 7. نیکویی ها از خداوند متعال است 176
- 8. برنامه زندگی 177
- 9. دعای مستجاب 177
- 11. خاموشی گزین 178
- 12. استهزاء و سخریّه نفس 178
- 10. انتظار 178
- 13. دعا، سلاح انبیاء 179
- 14. صلوات باعث آمرزش است 179
- 15. مردم را از رحمت خدا نومید مکن!! 180
- 16. صله رحم باعث افزایش عمر 180
- 17. کار نیکو را زیاد مشمار!! 180
- 20. اگر دوست داری زندگی ات رونق یابد ... 181
- 18. پاداش به اعمال است 181
- 19. نزدیک ترین حالت انسان به خدا 181
- بخش ششم: زیارت امام رضا علیه السلام (چگونگی زیارت امام رضا علیه السلام) 183
- اشاره 183
- ب) معنای عرفی 184
- الف) معنای لغوی 184
- معنای زیارت 184
- تعریف زیارت 185
- 1. زیارت جاهلانه 185
- 2. زیارت عامیانه 185
- انواع زیارت 185
- اشاره 185
- 3. زیارت عاطفی 186
- 5. زیارت عارفانه(زیارتی بر مبنای عشق و عرفان) 186
- 4. زیارت عاقلانه(زیارت بر مبنای عقل و علم) 186
- چرا به زیارت می رویم؟ 187
- سیاحتی شگفت انگیز و پر رمز و راز؟!! 187
- 2. برخوردهای جذاب انبوه زائران 191
- الف) آثار و فواید دنیوی زیارت امام هشتم علیه السلام 191
- 1. احساس سبکی روح در زیارتگاه 191
- اشاره 191
- 4. خاطراتی جاودانه 192
- 5. سیر در زمین 192
- 3. دریافت های خوب مادی و معنوی 192
- 8. نشاط روح 193
- 9. الگوپذیری از راهبر در زیارت 193
- 7. تسکین روان و اعصاب و مغز آدمی 193
- 6. شادابی عقل و دل 193
- ب) آثار و فواید اخروی زیارت امام هشتم علیه السلام 194
- 10. تحول در اندیشه، اخلاق و رفتار 194
- اشاره 197
- 1. حالت زائرین 197
- 3. به حسب زمان زیارت 197
- 2. به حسب شرایط زیارت 197
- درجات زائرین 197
- 4. به حسب رعایت آداب 198
- 1. اصل باور به حیات، دانایی و توانایی امام رضا علیه السلام 198
- زیارت با معرفت 198
- اشاره 198
- اصل حضور قلب در زیارت امام هشتم علیه السلام 198
- 3. اصل توجه به وراثت معنوی امام رضا علیه السلام از سلسله انبیاء و اولیاء 199
- 2. اصل صداقت شرط پذیرش 199
- 4. اصل عرفان حق امام علیه السلام 201
- عزاداری و گریه برای امام هشتم علیه السلام 202
- 5. اصل مقام رضامندی 202
- بخش هفتم: معمّاهای زندگی امام هشتم علیه السلام (گوناگون، جالب، متنوع و خواندنی) از امام هشتم علیه السلام 204
- اشاره 204
- نسیم سبز 205
- نگاهی به القاب امام علی بن موسی الرضا علیه السلام 206
- 1. ثامن الائمّه(امام هشتم) 206
- 2. رضا 206
- 3. رئوف 207
- 4. ضامن آهو 208
- 5. عالِم آل محمّد علیه السلام 209
- 6. غریب 210
- برخی از القاب غیر مشهور امام رضا علیه السلام 211
- امام رضا علیه السلام و مبارزه با عقیده فاسد 213
- الف) طواف مرده گنهکار 214
- شفاعت امام هشتم علیه السلام 214
- اشاره 214
- ب) پناهندگی گنهکار به امام رضا علیه السلام 218
- عذاب برزخی مأمون 220
- اصل توجه به ارواح هدایت گر حرم 222
- اشاره 222
- الف) گزیده مشاهیر مدفون در حرم رضوی 222
- 2. شیخ حر عاملی 226
- اشاره 226
- 1. شیخ بهایی 226
- 3. شیخ حسنعلی نخودکی اصفهانی 226
- ب) بیوگرافی سرشناس ترین چهره ها 226
- 5. علامه محمدتقی جعفری 227
- 6. حجهًْ الاسلام سیدعلی اکبر ابوترابی 227
- 4. شیخ طبرسی 227
- معمّاهای زندگانی امام هشتم علیه السلام 228
- اشاره 228
- 7. آیهًْ الله سیدجواد خامنه ای 228
- پاسخ ها 229
- اشاره 232
- بخش هشتم: امام رضا علیه السلام در ادب فارسی 232
- در جوار تربت مولا علی بن موسی الرضا علیه السلام 235
- زیبا گل تُکتم 236
- کاروان شوق 237
- غریبانه 238
- تویی آن مظهر امید رضا 238
- دوبیتی ها 239
- فهرست منابع 241
بسمه تعالی
پیش گفتار
اشاره
خداوند بزرگ جهانیان را سپاس و ستایش می گویم که به این حقیر منت نهاده تا کتاب حاضر را درباره شناخت امام رضا علیه السلام به رشته تحریر درآورم.
بی گمان امام رضا علیه السلام مظهر صفات انسانی، فضیلت های اخلاقی، راهبر و قبله هشتم شیعیان جهان می باشد، لذا نمی توانیم قطره ای از اقیانوس بی کران مکارم والای آن حضرت را بیان کنیم ولی بنا به خواسته عده ای از مخاطبان عزیز، بر آن شدیم تا در کتاب حاضر به تعدادی از احادیث و روایاتی که از آن امام هُمام علیه السلام و یا در رابطه با زندگانی حضرت بوده را بیان نماییم و با آشنایی هر چه بیشتر با سیره امام علیه السلام و سرلوحه قرار دادن آن در صحنه زندگی، سعادتمند بشویم.
بد نیست بدانید که؛ چند سال پیش انگیزه نوشتن چنین کتابی را داشتم تا اینکه در سال 1389 به آستان قدس رضوی مشرف شدم، در آن مکان شریف با خودم عهد کردم که در اولین فرصت به نگارش آن مشغول شوم. در پی آن چند روزی پس از بازگشت از مشهد مقدس کتاب حاضر را با روشی نو تألیف نمودم که دارای بخش های زیر است:
بخش اول و دوم آن زندگی نامه آن حضرت است که در جای جای آن تجزیه و تحلیل هایی در رابطه با شناخت امام رضا علیه السلام صورت گرفته است