اوضاع طبیعی و انسانی قیامت از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 57

«يُدَبِّرُ الاَْمْرَ مِنَ السَّماءِ اِلَي الاَْرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ اِلَيْهِ في يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ اَلْفَ سَنَةٍ مِمّــا تَعُــدُّونَ،»

«ازآسمان‌گرفته تا زمين تدبير هر كار را مي‌كند، آنگاه در روزي كه اندازه‌اش هزار سال از آنهاست كه شما مي‌شماريد، همه چيز به سوي او بالا مي‌رود.» (5 / سجده)

«في يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ اَلْفَ سَنَةٍ مِمّا تَعُـدُّونَ.» معنايش اين است كه خداي تعالي تدبير مذكور را در ظرفي انجام مي‌دهد كه اگر با مقدار حركت و حوادث زميني تطبيق شود با هزار سال از سالهايي كه شما ساكنان زمين مي‌شماريد برابر مي‌گردد، چون مسلم اســت كه روز، شب، ماه و سالــي كه ما مي‌شماريــم بيشتر از عمــر خود زمين نيست.

(122) اوضاع طبيعي و انساني قيامت

و چون مراد از سماي عالم، قربب و حضور است و اين عالم از حيطه زمان بيرون است، ناگزير مراد از آن، ظرفي خواهد بود كه اگر با مقدار حركت و حوادث زميني تطبيق شود هزار سال از سالهايي كه ما مي‌شماريم خواهد شد.

و اما اينكه اين مقدار آيا مقدار نزول و مكث و عروج است يا مقدار نزول و عروج رويهم است، بدون مكث و يا مقدار هر يك از اين دو است و يا تنها مقـدار خود عروج است، البته بنابر اينكه كلمه «في يَوْم» قيد باشد براي «يَعْرُجُ اِلَيْهِ» به تنهايي، احتمالاتي اســت كه آيه «تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ اِلَيْهِ في يَوْمٍ كَانِ مِقْدَارُهُ خَمْسينَ اَلْفَ سَنَةٍ،» مؤيد احتمــال اخير اســت، چون مدت مذكــور را تنهــا مدت عــروج معرفــي مي‌كنـد.

آنگاه بنابر فرضي كه ظرف هزار سال قيد عروج باشد، آيا منظور از عروج، مطلق عروج حوادث به سوي خدا است، يا تنها عروج آنها در روز قيامت است و مقدار هزار

موقفي از پنجاه مواقف روز قيامت (123)

سال هم طول مدت قيامت است و اگر در آيه سوره معارج مقدار آن را پنجاه هزار سال خوانده، چون مربوط به كفار است، تا به خاطر كفرشان مشقت بيشتري بكشند، ممكن هم هست بگوييم مقدار هزار سال مربوط به يكي از مواقف روز قيامت است و مقدار پنجاه هزار سال مقدار و طول مدت پنجاه موقف است.

ازاين‌هم‌كه‌بگذريم احتمالات‌ديگري درخصوص هزارسال‌است،كه آياتحديدي است حقيقي و يا مراد صرف زيادجلوه‌دادن مدت‌است، همچنان‌كه درآيه «يَوَدُّاَحَدُهُمْ‌لَوْ يُعَمَّرُ اَلْفَ سَنَةٍ،» (96 / بقره) نيز منظور همين است، يعني مي‌خواهد بفرمايد دوست مي‌دارند بسيار زياد عمر كنند، نه خصوص عدد هزار، ليكن اين احتمال از سيـاق آيـه بعيد است.