- مقدّمه 2
- تأمّلاتی در منابع و مآخذ 3
- از مدینه تا بصره 6
- مأموریت به مدینه 6
- وداع با رسول اکرم صلی الله علیه و آله 7
- تعیین جانشین و پیشوای شیعیان 8
- وداع با اهل بیت علیهم السلام 9
- آغاز سفر و ملاحظاتی درباره عزیمت امام علیه السلام به مکّه 10
- به سوی بصره 14
- شرح منازل و مسافات مدینه تا بصره 16
- ورود حضرت رضا علیه السلام به نباج 18
- ملاحظاتی درباره عبور امام رضا علیه السلام از قادسیّه (کوفه، بغداد و قم) 20
- بیعت طاهر ذوالیمینین با امام رضا علیه السلام در بغداد 24
- ملاحظاتی درباره سفر حضرت به قم 26
- سیر منازل از نباج تا بصره 29
- ورود حضرت به بصره 30
- از بصره تا فارس 32
- از بصره تا سوق الاهواز 32
- سوق الاهواز 36
- راه کنونی بصره به اهواز 36
- ورود امام رضا علیه السلام به اهواز 40
- رخدادهای اهواز 40
- نکاتی درباره اربق و اربک 46
- ملاحظاتی درباره عبور امام رضا علیه السلام از شوشتر و دزفول 47
- قدمگاه و یا مسجد علی بن موسی الرضا علیه السلام 49
- بقعه امام رضا دیمی 51
- بقعه دیگر امام رضا دیمی 52
- بقعه سوم امام رضا علیه السلام 54
- بقعه شاخراسون (شاه خراسان) در شوشتر 55
- بقعه شاخراسون (شاه خراسان) در دزفول 55
- قدمگاه امام رضا علیه السلام 56
- از فارس تا یزد 61
- به سوی فارس 61
- راه اهواز به فارس 62
- راه اهواز به شیراز 66
- راه ارجان به شیراز 67
- راه خوزستان به شیراز 68
- ورود حضرت رضا علیه السلام به ارجان (بهبهان) 70
- درباره ارجان (بهبهان) 71
- مسیر کنونی اهواز به شیراز 74
- بررسی راههای اهواز تا شیراز و مسیر حرکت امام علیه السلام 77
- شیراز 80
- اصطخر 80
- ابرکوه (ابرقوه) 82
- آثار تاریخی ابرقوه 82
- قدمگاه امام علی بن موسی الرضا علیه السلام در ابرقوه 83
- راه شیراز به کثه (یزد) 83
- راه کنونی شیراز به یزد 86
- از یزد تا خراسان 89
- یزد 89
- عبور امام علی بن موسی الرضا علیه السلام از یزد 91
- بیابان میان فارس و خراسان 92
- راه کویر (از یزد به سوی خراسان) 94
- بررسی قدمگاههای امام علی بن موسی الرضا علیه السلام در یزد 96
- قدمگاه خرانق (مشهدک) 97
- قدمگاه ده شیر، فراشاه 98
- ورود حضرت امام رضا علیه السلام به بافران و نائین 101
- قدمگاههای شهر نائین 101
- ملاحظاتی درباره ورود حضرت رضا علیه السلام به نائین و قدمگاههای این شهر 103
- ورود حضرت به آهوان 108
- راه قدیم نائین تا خراسان 109
- بررسی راههای کنونی یزد به خراسان 110
- راه کویر 112
- اشاره 114
- خراسان 114
- نیشابور 115
- ورود حضرت رضا علیه السلام به نیشابور 117
- ذکر حدیث سلسله الذهب در نیشابور 119
- استقبال مردم نیشابور از امام رضا علیه السلام 122
- ماجرای چشمه کهلان در نیشابور 123
- قدمگاه نیشابور 124
- ماجرای طبابت امام رضا علیه السلام در رباط سعد 125
- طوس 127
- ورود حضرت علیه السلام به ده سرخ 129
- عبور حضرت علیه السلام از کوه سنگ تراشان (کوهسنگی) 130
- ورود امام رضا علیه السلام به طوس (نوقان، دهکده سناباد) 131
- راه نیشابور به سرخس 133
- سرخس 136
- آثار تاریخی سرخس 139
- ورود امام رضا علیه السلام به سرخس و ماجرای زندانی شدن آن حضرت علیه السلام 139
- خروج امام علی بن موسی الرضا علیه السلام از سرخس 141
- راه قدیمی سرخس به مرو 142
- مرو 143
- راه کنونی مشهد به سرخس و مرو 145
- حکومت عباسیان در مرو 146
- ورود حضرت رضا علیه السلام به مرو 148
- طراح ولایتعهدی 149
- ولایتعهدی 149
- پیشنهاد خلافت 152
- مراسم ولایتعهدی 156
- دستخط امام بر عهدنامه ولایتعهدی 159
- دعای باران 161
- مخالفان ولایتعهدی 162
- برپایی نماز عید 164
- ملاحظاتی پیرامون ماهیّت ولایتعهدی و شهادت حضرت رضا علیه السلام 166
- بررسی چند موقعیت 171
- موقعیّت اول: دوران بحران و طرح اندیشه اوّلیه ولایتعهدی (خلافت) 171
- موقعیّت دوّم: دوران تلاطم سیاسی و نیاز به عامل توازن و تعدیل 172
- موقعیت سوّم: ناکامی در هدف و بازگشت به مواضع نیاکان (شهادت امام رضا علیه السلام ) 176
- اشاره 180
- یادداشتها 180
- مسیر راه مکّه تا قادسیه (کوفه) به نقل از الاعلاق النفیسه 181
- مسیر راه مکّه تا بصره 184
- مسیر راه قادسیه (کوفه) تا بصره 185
- راه مکه تا کوفه (قادسیه) به نقل از البلدان 186
- متن کامل عهدنامه ولایتعهدی 187
- منابع و مآخذ 195
- اشاره 195
- منابع جغرافیایی 196
- منابع و مآخذ (فارسی و عربی) 196
- منابع تاریخی و سرگذشت نامه ها 197
- منابع تاریخ محلّی 202
- نقشه ها 204
- سفرنامه ها 204
- مآخذ تصاویر و نقشه های بخش ضمائم کتاب 205
- تاریخ تألیف برخی از منابع مورد استفاده در تحقیق حاضر 206
- اشاره 210
- کتابنامه 210
- کتابنامه منابع تاریخ محلّی شهرهایی از ایران که در مسیر حرکت امام رضا علیه السلام واقع شده است 211
- الف) منابع اختصاصی فارسی 214
- کتابنامه امام علی بن موسی الرضا علیه السلام 214
- ب) منابع اختصاصی عربی 216
- ج) منابع عمومی عربی و فارسی 216
1- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/376؛ مجلسی، بحارالانوار، 12/113؛ سحاب، زندگانی امام رضا علیه السلام، ص257؛ عمادزاده، زندگانی علی بن موسی الرضا علیه السلام، 1/63، 190، 191.
2- حمیدبن قحطبه طائی در زمان هارون الرشید از حکام خراسان بود به: ابن محمود گردیزی، زین الاخبار، ص277 مراجعه فرمایید.
3- مسعودی، اثبات الوصیه ترجمه محمّدجواد نجفی، ص391؛ ابن شهرآشوب، المناقب، 2/196؛ باقر مجلسی، بحارالانوار، 12/105؛ فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ص368؛ شیخ مفید، الارشاد، 2/449؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/473؛ کلینی، اصول کافی، 2/412؛ طبرسی، اعلام الوری، ص188.
4- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/8-377.
علی بن موسی الرضا علیه السلام در قصر حمیدبن قحطبه وارد شد، جامه های خود را بکند و به حمید داد. حمید جامه ها را به کنیز خود سپرد تا آنها را بشوید، طولی نکشید که کنیز با رقعه ای در دست بازگشت و گفت این رقعه را در یقه پیراهن حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام یافتم. حمید گوید من به آن بزرگوار عرض کردم فدای وجودت شوم کنیز در یقه پیراهن مبارک رقعه ای یافته این رقعه چیست؟ فرمود: ای حمید این حرزی است که من از خود جدا نمی کنم. عرض کردم مرا به این حرز مشرف گردان (مرا از مضمون این حرز آگاه ساز). حضرت علیه السلام فرمود: این حرزی است که هر کس آن را در گریبان خود نگاه دارد بلا از او دفع شود و از شرّ شیطان ایمن ماند، پس از آن
حرز را بر حمید املا فرمود و آن حرز این است:
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم، بسم اللّه اِنّی اَعُوذُ بِالرّحمنِ مِنْکَ اِنْ کُنْتُ تَقیّاً اَوْ غَیْرُ تَقیٍّ اَخَذتُ بِاللّه ِ السَّمیعِ الْبَصیرِ عَلی سَمْعِکَ وَبَصَرِکَ لاسُلْطانَ لکَ عَلیَّ ولاعلی سمعی وَلاعَلی بَصَری وَلاعَلی شَعْری وَلاعَلی بَشَری وَلاعَلی لَحْمی وَلاعَلی_ feدَمی وَلاعَلی مُخّی وَلاعَلی عَصَبی وَلاعَلی عِظامی وَلاعَلی اَهْلی وَلاعَلی مالی وَلاعَلی مارَزَقَنی رَبّی سَتَرْت بَیْنی وَبَیْنَک، بِسَتر النَبُّوه الَّذی اِسْتَتَرَ بِه اَنْبیاءُ اللّه ِ مِنْ سُلْطانِ الْفَراعِنَه جِبرئیلُ عَنْ یَمینی وَمیکائِیلُ عَن یَساری واسرافیلُ مِنْ وَرائی وَمحمّدٌ صلی الله علیه و آله امامی واللّه مُطلِعٌ عَلیَّ یَمْنَعُکَ عَنّی وَیَمْنَعُ الشَّیطانَ مِنّی اَللّهُمَ لایَغْلِبُ جَهْلُهُ اَناتُکَ اَنْ یَسْتَفِزّنی وَیَسْتَخِفّنی إلتجأتُ اللّهُمَ اِلَیْکَ اللّهُمَ اِلَیْکَ إلتجأتُ اللّهُمَ اِلَیْکَ إلتجأتُ.(1)
ابن شهرآشوب، به نقل از موسی بن سیار می نویسد: من با حضرت رضا علیه السلام همراه بودم هنگامی که به دیوارهای طوس رسیدیم، صدای شیون به گوش رسید، به سوی آن رفتم، جنازه ای مشاهده کردم. در این هنگام مولایم حضرت رضا علیه السلام از مرکب فرود آمد و با کمال مهربانی آن جنازه را مشایعت کرد.(2)