جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو صفحه 134

1- یحیی خزاعی، بحرالانساب، ص7-104.

2- یعقوبی، البلدان، ص54.

3- «ده باد» و «دیزباد» هم آمده است.

و از قصر الریح تا خاکسار و از آن جا تا مزدوران (و سپس تا سرخس).(1) مقدسی مزدوران را از دهات سرخس نام می برد که گردنه معروفی به همین نام دارد. در مزدوران غباری است که گفته می شود انتهای آن دیده نشده است.(2)

ابن رسته در الاعلاق النفیسه (290 هجری) از نیشابور تا سرخس را شش منزل می شمارد، اوّلین منزل از نیشابور تا فغیس (3)(Faqhis) پنج فرسخ و از آن جا تا حمراء نیز پنج فرسخ است. حمراء قریه ای است در کوه و به علّت سرخ بودن صخره های اطراف آن و خاک و دیوارهایش به حمراء نامگذاری شده و به آن دزسرخ(4) هم می گویند. (در منابع ایران باستان، راه قدیمی نیشابور به سرخس را پس از گذشتن از کوه ریوند یا بینالود و از طریق طوس و سناباد به سرخس و از آن جا به مرو ذکر کرده اند.(5) از حمراء (دزسرخ) به بردع (Barda) می رسند که به آن المثقب هم گفته اند و از آنجا به شهر طوس می روند.(6) اصطخری در مسالک الممالک (340 هجری) مسافت شهر نیشابور را به سرخس شش منزل و از

نیشابور تا سرحدّ نیشابور، دیه کردان (ده کردان) که در حدود قومس است و نزدیک اسدآباد، هفت منزل و از دیه کردان تا دامغان پنج منزل و از نیشابور در مسیر سرخس تا مرو را دوازده منزل می شمارد.(7) صاحب کتاب انس المهج و حدائق الفرج که یک اثر قدیمی و باارزش در مسالک و ممالک و مساحت بین شهرها است، مسافت نیشابور تا طوس را در سمت شرق سه مرحله و از نیشابور تا قاین را قریب نُه مرحله و از آن جا تا هرات را هشت مرحله و از نیشابور تا سرخس را شش فرسخ و از سرخس تا مرو را پنج روز می شمارد.(8) راه قدیمی نیشابور به هرات که