- مقدّمه 2
- تأمّلاتی در منابع و مآخذ 3
- از مدینه تا بصره 6
- مأموریت به مدینه 6
- وداع با رسول اکرم صلی الله علیه و آله 7
- تعیین جانشین و پیشوای شیعیان 8
- وداع با اهل بیت علیهم السلام 9
- آغاز سفر و ملاحظاتی درباره عزیمت امام علیه السلام به مکّه 10
- به سوی بصره 14
- شرح منازل و مسافات مدینه تا بصره 16
- ورود حضرت رضا علیه السلام به نباج 18
- ملاحظاتی درباره عبور امام رضا علیه السلام از قادسیّه (کوفه، بغداد و قم) 20
- بیعت طاهر ذوالیمینین با امام رضا علیه السلام در بغداد 24
- ملاحظاتی درباره سفر حضرت به قم 26
- سیر منازل از نباج تا بصره 29
- ورود حضرت به بصره 30
- از بصره تا فارس 32
- از بصره تا سوق الاهواز 32
- سوق الاهواز 36
- راه کنونی بصره به اهواز 36
- ورود امام رضا علیه السلام به اهواز 40
- رخدادهای اهواز 40
- نکاتی درباره اربق و اربک 46
- ملاحظاتی درباره عبور امام رضا علیه السلام از شوشتر و دزفول 47
- قدمگاه و یا مسجد علی بن موسی الرضا علیه السلام 49
- بقعه امام رضا دیمی 51
- بقعه دیگر امام رضا دیمی 52
- بقعه سوم امام رضا علیه السلام 54
- بقعه شاخراسون (شاه خراسان) در دزفول 55
- بقعه شاخراسون (شاه خراسان) در شوشتر 55
- قدمگاه امام رضا علیه السلام 56
- از فارس تا یزد 61
- به سوی فارس 61
- راه اهواز به فارس 62
- راه اهواز به شیراز 66
- راه ارجان به شیراز 67
- راه خوزستان به شیراز 68
- ورود حضرت رضا علیه السلام به ارجان (بهبهان) 70
- درباره ارجان (بهبهان) 71
- مسیر کنونی اهواز به شیراز 74
- بررسی راههای اهواز تا شیراز و مسیر حرکت امام علیه السلام 77
- شیراز 80
- اصطخر 80
- ابرکوه (ابرقوه) 82
- آثار تاریخی ابرقوه 82
- قدمگاه امام علی بن موسی الرضا علیه السلام در ابرقوه 83
- راه شیراز به کثه (یزد) 83
- راه کنونی شیراز به یزد 86
- از یزد تا خراسان 89
- یزد 89
- عبور امام علی بن موسی الرضا علیه السلام از یزد 91
- بیابان میان فارس و خراسان 92
- راه کویر (از یزد به سوی خراسان) 94
- بررسی قدمگاههای امام علی بن موسی الرضا علیه السلام در یزد 96
- قدمگاه خرانق (مشهدک) 97
- قدمگاه ده شیر، فراشاه 98
- ورود حضرت امام رضا علیه السلام به بافران و نائین 101
- قدمگاههای شهر نائین 101
- ملاحظاتی درباره ورود حضرت رضا علیه السلام به نائین و قدمگاههای این شهر 103
- ورود حضرت به آهوان 108
- راه قدیم نائین تا خراسان 109
- بررسی راههای کنونی یزد به خراسان 110
- راه کویر 112
- اشاره 114
- خراسان 114
- نیشابور 115
- ورود حضرت رضا علیه السلام به نیشابور 117
- ذکر حدیث سلسله الذهب در نیشابور 119
- استقبال مردم نیشابور از امام رضا علیه السلام 122
- ماجرای چشمه کهلان در نیشابور 123
- قدمگاه نیشابور 124
- ماجرای طبابت امام رضا علیه السلام در رباط سعد 125
- طوس 127
- ورود حضرت علیه السلام به ده سرخ 129
- عبور حضرت علیه السلام از کوه سنگ تراشان (کوهسنگی) 130
- ورود امام رضا علیه السلام به طوس (نوقان، دهکده سناباد) 131
- راه نیشابور به سرخس 133
- سرخس 136
- ورود امام رضا علیه السلام به سرخس و ماجرای زندانی شدن آن حضرت علیه السلام 139
- آثار تاریخی سرخس 139
- خروج امام علی بن موسی الرضا علیه السلام از سرخس 141
- راه قدیمی سرخس به مرو 142
- مرو 143
- راه کنونی مشهد به سرخس و مرو 145
- حکومت عباسیان در مرو 146
- ورود حضرت رضا علیه السلام به مرو 148
- طراح ولایتعهدی 149
- ولایتعهدی 149
- پیشنهاد خلافت 152
- مراسم ولایتعهدی 156
- دستخط امام بر عهدنامه ولایتعهدی 159
- دعای باران 161
- مخالفان ولایتعهدی 162
- برپایی نماز عید 164
- ملاحظاتی پیرامون ماهیّت ولایتعهدی و شهادت حضرت رضا علیه السلام 166
- بررسی چند موقعیت 171
- موقعیّت اول: دوران بحران و طرح اندیشه اوّلیه ولایتعهدی (خلافت) 171
- موقعیّت دوّم: دوران تلاطم سیاسی و نیاز به عامل توازن و تعدیل 172
- موقعیت سوّم: ناکامی در هدف و بازگشت به مواضع نیاکان (شهادت امام رضا علیه السلام ) 176
- اشاره 180
- یادداشتها 180
- مسیر راه مکّه تا قادسیه (کوفه) به نقل از الاعلاق النفیسه 181
- مسیر راه مکّه تا بصره 184
- مسیر راه قادسیه (کوفه) تا بصره 185
- راه مکه تا کوفه (قادسیه) به نقل از البلدان 186
- متن کامل عهدنامه ولایتعهدی 187
- منابع و مآخذ 195
- اشاره 195
- منابع جغرافیایی 196
- منابع و مآخذ (فارسی و عربی) 196
- منابع تاریخی و سرگذشت نامه ها 197
- منابع تاریخ محلّی 202
- نقشه ها 204
- سفرنامه ها 204
- مآخذ تصاویر و نقشه های بخش ضمائم کتاب 205
- تاریخ تألیف برخی از منابع مورد استفاده در تحقیق حاضر 206
- کتابنامه 210
- اشاره 210
- کتابنامه منابع تاریخ محلّی شهرهایی از ایران که در مسیر حرکت امام رضا علیه السلام واقع شده است 211
- کتابنامه امام علی بن موسی الرضا علیه السلام 214
- الف) منابع اختصاصی فارسی 214
- ج) منابع عمومی عربی و فارسی 216
- ب) منابع اختصاصی عربی 216
1- ابن شهرآشوب، مناقب، 3/474.
2- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/386.
3- عطاردی، اخبار و آثار امام رضا علیه السلام ص164.
موسی به مرو و ولیعهد شدنش خداوند باران را از ما قطع کرده است. مأمون از این سخن ناراحت شد و از آن حضرت خواست تا از خداوند طلب نزول باران رحمت کند. حضرت رضا علیه السلام در روز دوشنبه به سوی صحرا حرکت کرد و مردم نیز از خانه های خود بیرون آمدند و حضرت بعد از حمد و سپاس خداوند فرمود: بار خدایا تو، ما اهل بیت را بزرگ داشتی و ما را مورد احترام عموم قرار دادی، آنان به ما توسّل می جویند و از طریق ما فضل و رحمت تو را طلب می کنند و در انتظار نعمت و احسان تو هستند، خداوندا اکنون باران رحمت خود را بر این مردم نازل و آنها را از نعمت خود بهره مند گردان، باران خود را هنگامی که مردم به خانه های خود بازگشتند فرو فرست.
علی بن محمد بن سیّار در ادامه روایت خود می افزاید: سوگند به خدایی که محمّد صلی الله علیه و آله را براستی برانگیخت، پس از دعای آن حضرت بادها وزیدن گرفت و ابرها به هم پیوست و رعد و برق پدید آمد و مردم مانند افرادی که از باران فرار می کنند از جای برخاستند و به سوی خانه های خود روان شدند... و هنگامی که جمعیت به خانه های خود رسیدند باران شروع شد.(1)
مخالفان ولایتعهدی
عباسیان با نگرانی ماجرای ولایتعهدی را تعقیب می کردند، مخالفان سیاسی مأمون در بغداد، در همان سال که خبر واگذاری ولایتعهدی به علی بن موسی الرضا علیه السلام منتشر شد، دست بیعت به سوی منصور بن مهدی، عموی مأمون دراز کردند.(2) امّا منصور، بیعت آنها را واگذاشت و فرمانداری بغداد را عهده دار شد. عبّاسیان گرد ابراهیم بن مهدی را گرفتند و با وی بیعت کردند تا مبادا بعد از
مأمون خلافت از خاندان آنان خارج شود. آنها ابراهیم بن مهدی را، امیرالمؤنین، خلیفه و ولیعهد خواندند.(3)