جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو صفحه 45

1- پل اربک هم آمده است.

2- درباره «فرقه واقفیه» نگاه کنید به: نوبختی، فرق الشیعه چاپ نجف، ص68 و 70؛ احمدبن علی بن احمد نجاشی، کتاب الرجال، ص61، 230، 231، 258؛ شیخ صدوق، علل الشرایع، 1/235؛ عبدالعزیز کشی، اختیار معرفه الرجال، ص60، 459، 467، 468، 493.

3- شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، 2/463.

4- عماد زاده، زندگانی امام رضا علیه السلام، ص478 به نقل از هروی، حدیقه الرضویّه، ص74. اطلاعاتی که کتاب سرچشمه های نور درباره پل اربک ارائه می دهد قابل توجّه است، مؤفین این کتاب در ادامه مسیر کاروان امام رضا علیه السلام می نویسند: کاروان علویان همچنان به راه خود ادامه دادند تا از سرزمین بصره عبور کردند و به اهواز رسیدند و از روستای «چهارگانه» که به آن اربک نیز گفته می شود گذشتند و راه فارس را در پیش گرفتند. این کتاب در جایی دیگر، به روستای «چهاردانگه» از توابع «رامهرمز» واقع در خوزستان، روستای اربک می گوید. ر.ک. به: سرچشمه های نور، امام رضا علیه السلام، ص183.

ملاحظه می شود شیخ صدوق این روایت را بدون ذکر شهر خاصی نقل کرده ولی ما از قید «پل اربق» درمی یابیم که این حادثه در شهر اهواز روی داده نه در مدینه و از پیشگویی حضرت درباره محل دفن خویش و این عبارت که می فرماید: من از میان شما می روم، درمی یابیم که توقف حضرت در اهواز و پل اربق مربوط به همان سفری است که حضرت عازم مرو بودند و این اشاره اخیر حضرت علیه السلام که معمولاً در هر جا موقعیت ایجاب می کرد، بیان می فرمود حکایت از ماهیّت تحمیلی ولایتعهدی و آگاهی امام علیه السلام بر شهادت خویش و دفن شدن در کنار قبر هارون در

طوس دارد.

درباره ادامه مسیر حرکت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام به فارس، منابع توضیحی نمی دهند که حضرت از کدام راه به سمت فارس و از آن جا به خراسان عزیمت کرده است و ما تنها از طریق اتّصال نقاط جغرافیایی روشن که در منابعِ معتبر ذکر شده می توانیم جزئیات مسیر حرکت حضرت و منازل بین راه را به دست آوریم و یا حدس بزنیم، زیرا مسیر راه خوزستان (سوق الاهواز) به فارس (اصطخر) منحصر به یک راه نیست. خوشبختانه در مورد اخیر ماجرای پل اربق روشن کننده مسیر است و معلوم می شود حضرت از کدامین دروازه اهواز آن روزگار به سوی فارس تشریف فرما شدند. هر چند که متأسفانه امروزه از بسیاری منزلگاهها و شهرها و دهکده ها هیچ نام و نشانی در نقشه های جغرافیایی باقی نمانده است. بنابراین با

توجه به اهمیت پل اربق در مسیر بعدی حرکت امام علیه السلام، به اختصار اطلاعاتی در این زمینه بیان می کنیم.