جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو صفحه 47

1- یاقوت حموی، معجم البلدان، 1/188 به نقل از اعتماد السلطنه، مرآت البلدان، 1/30.

2- در این باره نگاه کنید به: جریر طبری، تاریخ طبری، 15/6408، 6462، 6487، 6519؛ ابن اثیر، تاریخ کامل ترجمه علی هاشمی حائری، 16/286؛ ابن مسکویه، تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ص300.

3- فتوح البلدان درباره فتح حوزه های اهواز از «اربک» نامی نمی برد و تنها به پلهای نعمان اشاره می کند که این پلها منسوب به نعمان بن عمروبن مقرّن المُزَنی است که نزدیک آنها وی لشکرگاه داشته است. نگاه کنید به: بلاذری، فتوح البلدان، ص126، 254-243.

4- مرآت البلدان، 1/31 به نقل از یاقوت حموی، معجم البلدان، 1/188.

5- ابن حوقل، صوره الارض، ص22 و 23. نقشه پیوست است.

میان آن شهر نیز گذر می کرد و به روستایی که «روستای مسرقان» نامیده می شد می رسید سپس از آن جا نیز عبور کرده از بیرون، کنار شرقی اهواز را پیموده از زیر پل

معروف اربک که بر سر راه اهواز به رامهرمز قرار داشت و پل بسیار معروفی بود گذشته و سرانجام در دهنه ای جداگانه به دریا می ریخته است.(1)

ابن اثیر نیز در گزارشهایی که در حوادث سال 443 ه ق ارائه می دهد از وجود این پل در این زمان به ما اطلاعاتی می دهد.(2) وی رود مسرقان را که از زیر این پل می گذشته به خاطر پرآبی می ستاید و از جنگ سال 443 میان «بهاءالدوله دیلمی» و «پسر واصل» یاد می کند و می نویسد: بهاءالدوله پل اربک را شکسته آب را در میانه خود و پسر واصل حائل گردانید.(3)

آخرین اطلاع ما از پل اربک به قرن پنجم هجری باز می گردد. این پل در آن زمان در جنوب اهواز بر سر راهی که از اهواز به رامهرمز می رفته قرار داشته و رود مسرقان نیز از زیر آن عبور می کرده است ولی به علت زیادی آب این رودخانه، گذشتن از آن

جز از روی پل اربک (اربق) ممکن نبوده است.(4)

ملاحظاتی درباره عبور امام رضا علیه السلام از شوشتر و دزفول

در منابع از حرکت امام رضا علیه السلام از اهواز به تستر(5) (شوشتر) و همچنین دزفول

یادی نشده است، هر چند که این دو شهر از نواحی خوزستان به شمار می رفته اما با توجه به صراحت منابع که مسیر حضرت رضا علیه السلام را از اهواز به سمت فارس مکرراً ذکر کرده اند به نظر می رسد توقف و یا گذر حضرت رضا علیه السلام از این دو شهر (شوشتر