ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 117

نامحدود صورت می‌گیرد، پیدا شده است.

خداوند متعال می‌فرماید:

إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ 83/36

که چون بخواهد چیزی را که وجود پیدا کند، اظهار می‌کند اراده خود را، پس در خارج موجود می‌شود.

و آنچه خلق می‌شود، از جهت ماده و صورت، حادث و جدید است و هیچ گونه سابقه‌ای برای او نیست.

و در نتیجه هر مخلوقی هر چه دارد حادث بوده و کمترین شباهتی به وجود خالق توانای مجرد و نا محدودی که با اراده نیرومند و نافذ خود آن را به وجود آورده است، ندارد.

و از اینجا نتیجه می‌گیریم که آنچه در مخلوق از ماده و صفات و اشکال و خصوصیات دیگر دیده شود، مخصوص مخلوق بوده و صد درصد باید حکم کنیم که هیچ گونه از این خصوصیات ذاتی و عرضی در وجود خالق پیدا نمی‌شود.

و أما قول فلاسفه به اشتراک وجود مابین همه موجودات از واجب و ممکن باید متوجه باشیم که وجود از امور عامه و اعتباریه است مانند شی‌ء و کمترین نقشی در ذاتیات أشیاء ندارد.

و از این لحاظ بهترین تعبیر از خداوند متعال، مفهوم و کلمه نور است (اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ) آن هم نه آن نوری که مادی محسوس یا معنوی و روحانی، که ما تصور و خیال می‌کنیم زیرا آن مخلوق است.

پس مخلوقات تجلی و ظهور اراده حق متعال اند، نه به قول بعضی از محجوبین که گویند، خلق تجلی وجود و نور خداست.

2 - وَ کُلُّ مَا یُمْکِنُ فِیهِ یَمْتَنِعُ: این جمله مانند جمله گذشته است و مربوط می‌شود به عوارض و حالات که پس از خلقت اصلی مخلوق عارض می‌شود.