ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 125

خطبه 32

32 - لَیْسَ فِی مُحَالِ الْقَوْلِ حُجَّةٌ وَ لَا فِی الْمَسْأَلَةِ عَنْهُ جَوَابٌ وَ لَا فِی مَعْنَاهُ لَهُ تَعْظِیمٌ وَ لَا فِی إِبَانَتِهِ عَنِ الْخَلْقِ ضَیْمٌ إِلَّا بِامْتِنَاعِ الْأَزَلِیِّ أَنْ یُثَنَّی وَ مَا لَا بَدْأَ لَهُ أَنْ یُبْدَأَ - لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ کَذَبَ الْعَادِلُونَ بِاللَّهِ وَ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِیداً وَ خَسِرُوا خُسْراناً مُبِیناً وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ [النَّبِیِّ] وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِین

لغت:

مُحَال: برگردانده شده از وجه صواب و صحیح به اعوجاج و خطاء.

حُجَّة: آنچه در مقام احتجاج به آن توسل می‌جویند، ما یحتج به.

اباءة: ارجاع و بر گردانیدن.

ضَیْم: تجاوز به حقوق دیگری کردن.

تثنیه: منعطف و منصرف کردن.

ترجمه:

نیست در گفتاری که از حقیقت برگردانده شده است حجتی برای اثبات دعوی ورد قول مخالفین و نه در پرسش از آن گفتار معوج پاسخی که لازم باشد و نه در مقصود از آن گفتار تجلیل و تعظیمی که برای پروردگار متعال

مناسب باشد و نه در بر گردانیدن و کنار زدن او از مقام و صفات و خصوصیات مخلوق تجاوز و ظلمی که به او صورت بگیرد، مگر آن که ما او را به سبب امتناع او از انعطاف و انصراف از مقام الوهیت و أزلیت، بر گردانیده و تنزیه و تقدیس کنیم و هم از حدوث و ابتداء شدن او که آغازی برای او نیست و ازلی است دور نماییم.

توضیح:

باید توجه داشت که چون اصول توحید و کلیات معارف و حقائق الهی روشن و مشهود و یا مستدل و برهانی گردید.

توجه و تمایل به گفتارهای سست و مخالف و برخلاف حق، نه تنها موضوعی را اثبات نمی‌کند، بلکه موجب تزلزل و اضطراب خود و دیگران بوده و نورانیت قلب و ثبات قدم و حالت خضوع و خشوع و بندگی را سست نموده و وقت گرانمایه را تلف می‌کند

فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلالُ 32/10.

ستایش پروردگار متعال را که این بنده ضعیف و قاصر و حقیر و محجوب را توفیق عنایت فرموده و با لطف و عنایت و توجه مخصوص او، توانستم این خطبه شریف و بسیار پر محتوی و مشحون از حقائق و معارف و لطائف و دقائق را، با کلمات ساده و مختصر شرح کنم.

و نظر بنده فقط به ترجمه و توضیح مقاصد و معانی جملات خطبه شریف بود البته در حدود فهم قاصر خود و از این لحاظ از ذکر آیات کریمه و احادیث شریفه و مطالب متناسبه خودداری شده است.

گذشته از این دانشمندان معظم جناب آقای خراسانی در کتاب دائرةالمعارف در شرح خطبه در این جهت سعی فراوان مبذول داشته‌اند.

قم - شعبان المعظم 24 / 1404 - حسن مصطفوی

پاورقی

[1] این مطلب مورد تأمل است.

[2] معلوم نیست منظور از صاحب صلاة امام جماعت باشد.

[3] و اگر اخطأ، باشد، به طوری که در نسخه‌ها است، نظیر جمله «أَخْطَأَ الطَّرِیقَ» خواهد بود، یعنی «أَخْطَأَ فی شئون الله و أخطأ» مانند خطأ، لازم است نه متعدی.