- اهداء 1
- مقدمه 2
- جریانی از زندگی امام 3
- مآخذ ما در نقل این خطبهی شریف 4
- اسناد در خطبه شریف 5
- رئیس المحدثین صدوق و خطبه 7
- موارد ضبط خطبه شریف 8
- خصوصیات این رساله 9
- خطبة الرضا فی التوحید 11
- خطبه 01 16
- خطبه 02 18
- خطبه 03 24
- خطبه 04 27
- خطبه 05 31
- خطبه 06 34
- خطبه 07 37
- خطبه 08 39
- خطبه 09 42
- خطبه 10 45
- خطبه 11 49
- خطبه 12 52
- خطبه 13 55
- خطبه 14 58
- خطبه 15 61
- خطبه 16 66
- خطبه 17 72
- خطبه 18 76
- خطبه 19 78
- خطبه 20 81
- خطبه 21 86
- خطبه 22 88
- خطبه 23 92
- خطبه 24 99
- خطبه 25 103
- خطبه 26 107
- خطبه 27 112
- خطبه 28 113
- خطبه 29 116
- خطبه 30 119
- خطبه 31 122
- پاورقی 125
- خطبه 32 125
نکرده است کسی که او را متناهی بداند و او را متعالی و مقصود نیافته است کسی که به سوی او اشاره میکند.
توضیح:
در این پنج جمله پنج وسیله برای مقام معرفت و توحید پروردگار متعال از اعتبار ساقط شده است، یعنی شناسایی از راه تشبیه و به وسیله اکتناه* و از طریق تمثیل و متناهی قرار دادن و به سوی او اشاره کردن.
*****
[اکتناه یعنی به کنه چیزی در رسیدن. (غیاث اللغات) (منتهی الارب)]
زیرا هر کدام از این پنج وسیله، در عوالم طبیعی یا در محدودههای امکانی نتیجه بخش است و هم نتیجه مادی یا محدودی میتواند بدهد و چون خداوند متعال منزه از عالم ماده و آثار و لوازم عالم طبیعت بوده و از محدودیت بیرون است، صحیح نیست که با این وسائل، راه معرفت او را پیموده و نتیجه مطلوب معنوی بگیریم.
و برای خداوند که نور مطلق و مجرد و نامحدود است چگونه میتوان شبیه و شکیل و یا مجانس و مثیل، قرار داده و یا در جوهر و ذات اصیل او تعمق کرده و او را در محیط اشاره و یا در محدوده متناهی شدن، قرار داد.
و خداوند متعال از عوالم ماده و طبیعت و زمان و مکان و محدودیت جسمانی و ذاتی بیرون است، پس ما باید با وسائل و اسبابی مجهز باشیم که بتوانیم به وسیله آن تجهیزات، راه معرفت به عالم لاهوت را پیدا کنیم.
ما هر گونه تشبیه (تشبیه کردن او به غیر خود از مخلوقات در جهات و خصوصیات و صفاری ظاهری) و یا تمثیل (مثل آوردن برای او از مخلوقات از لحاظ ذات و جنس) و یا اکتناهی (بررسی و فرورفتن در ذات و جوهر و حقیقت او با ادراک و نظر محدود و ضعیف خود) در راه معرفت او به عمل آوریم، نتیجه حاصل شده در محدوده عالم امکان و مخلوقیت و فقر