ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 4

و در سال 201 به هر عنوانی بود، با اصرار تام و الزام شدید، آن حضرت را به ولایت عهد خود نصب و تعیین نمود.

و ظاهرا این جریان در ماه رمضان واقع شد و چون وفات آن حضرت در ماه صفر 203 بوده است، حدود یک سال و نیم منصب خلافت عهدی آن حضرت استمرار پیدا کرده است.

و در نتیجه معلوم می‌شود که انشاء این خطبه شریف در مجالس مأمون قبل از موضوع ولایت عهدی و در اوائل سال 201 صورت گرفته است.

و ما برای اثبات مقام امامت و خلافت الهی آن حضرت، با وجود این خطبه شریف، حاجتی به نصوص دیگر و ذکر أدله نقلی یا عقلی یا شواهد دیگر نداریم.

آری بیان حقائق و معارف الهی و تحقیق این لطائف عرفانی و دقائق لاهوتی، آن هم بدون سابقه فکری و به نحو ارتجال، از عهده هر عارف و متکلم و فیلسوف و محقق و فقیهی بیرون و از استطاعت بشر خارج است، مگر آنکه با وحی و الهام غیبی مرتبط باشد.

و افتخار هر عارف متفکری آنکه بتواند حقائق و لطائف این خطبه را به طور صحیح بفهمد.

وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِیزِ المتعال.

مآخذ ما در نقل این خطبه‌ی شریف

این خطبه در کتابهایی از کتب درجه أول شیعه ثبت شده است.

1 - عیون أخبار الرضا تألیف رئیس المحدثین شیخ صدوق محمد بن علی بن بابویه القمی، متوفی 381 ه. مدفون به ری.

2 - توحید شیخ صدوق رضوان الله علیه.