- اهداء 1
- مقدمه 2
- جریانی از زندگی امام 3
- مآخذ ما در نقل این خطبهی شریف 4
- اسناد در خطبه شریف 5
- رئیس المحدثین صدوق و خطبه 7
- موارد ضبط خطبه شریف 8
- خصوصیات این رساله 9
- خطبة الرضا فی التوحید 11
- خطبه 01 16
- خطبه 02 18
- خطبه 03 24
- خطبه 04 27
- خطبه 05 31
- خطبه 06 34
- خطبه 07 37
- خطبه 08 39
- خطبه 09 42
- خطبه 10 45
- خطبه 11 49
- خطبه 12 52
- خطبه 13 55
- خطبه 14 58
- خطبه 15 61
- خطبه 16 66
- خطبه 17 72
- خطبه 18 76
- خطبه 19 78
- خطبه 20 81
- خطبه 21 86
- خطبه 22 88
- خطبه 23 92
- خطبه 24 99
- خطبه 25 103
- خطبه 26 107
- خطبه 27 112
- خطبه 28 113
- خطبه 29 116
- خطبه 30 119
- خطبه 31 122
- خطبه 32 125
- پاورقی 125
توضیح:
چون اختلاف انیت (از نظر خصوصیات تحقق وجود) در میان خالق متعال و مخلوق، ثابت و روشن گردید.
در این دو جمله اشاره میشود، به دو جهت از جهات مباینت در انیت فیمابین خداوند و موجودات:
1 - تحقق وجود در خلق به نحو حدوث است و خداوند متعال آنان را بدون سابقه ایجاد فرموده است، ولی ذات خداوند متعال ازلی و قدیم بوده و ابتدائی او را نباشد، زیرا اگر ابتداء و آغازی در تحقق وجود او (انیت) صورت میگرفت، نمیتوانست دیگری را ایجاد کند.
توضیح آنکه چیزی که تحقق وجود او به نحو حدوث یعنی محدود به حد زمانی یا به حد ذاتی بوده و از خود تحقق و استقلال در وجود نداشته و فقیر و عاجز و محدود و محتاج به دیگری است، چگونه میتواند با قدرت و اختیار و اراده تام مستقلی، به ایجاد و ابتداء مخلوق دیگری شروع کند؟
آری چیزی که در جهت ابتداء اختیاری از خود ندارد، از جهت بقاء و ادامه حیات و انتهاء وجود نیز اختیاری نخواهد داشت.
پس خداوندی که خالق موجودات است، محال است که خود ابتدا و آغاز داشته و حادث و محدود باشد.
در خطبه توحید نهج میفرماید:
سَبَقَ الْأَوْقَاتَ کَوْنُهُ وَ الْعَدَمَ وُجُودُهُ وَ الِابْتِدَاءَ أَزَلُهُ.
2 - انیت و تحقق وجود در موجودات به طوری است که در مقام انجام عمل و در هر حرکت و فعلی محتاج به اسباب و آلات و وسائل داخلی و خارجی هستند. ولی در مقام لاهوت هر گونه اسباب و آلات و وسائل منتفی بوده و هرگز نیازی به آنها نیست، آری ذات نامتناهی و نامحدود ذاتاً و قدرتا و علما و حیاتا،