ترجمه و شرح خطبه‌ی توحیدیه صفحه 5

3 - أمالی شیخ الطائفة الطوسی رضوان الله علیه، متوفی 460 ه.ق

4 - مجالس شیخ المشائخ المفید، متوفی 413 ه.ق

5 - احتجاج طبرسی أبی منصور احمد متوفی 588 ه.ق

و نزد ما از این کتابها نسخه‌های متعدد خطی و مطبوع موجود است.

6 - تحف العقول الحسن بن علی بن شعبه متوفی در نیمه دوم از قرن رابع در باب خطب امیرالمؤمنین در توحید و بدون سند ذکر نموده است.

7 - مرحوم علامه مجلسی در کتاب شریف بحارالانوار، جلد دوم، ص 169 طبع کمپانی، این خطبه را از کتاب توحید و عیون نقل کرده و سپس به سه کتاب دیگر نیز اشاره فرموده و بیانات مفیدی مربوط به بعضی از جملات خطبه، ذکر نموده و به برخی از اختلافات نسخ اشاره کرده است.

و ضمنا مرحوم محقق بزرگوار قاضی سعید محمد بن محمد سعید قمی شرحی حکیمانه بر توحید صدوق نوشته و سه جلد از این شرح مخلوط، نزد اینجانب موجود است و این خطبه را در جلد أول ص 47، نقل کرده و اکثر جملات آن را شرح نموده است و این کتاب از لحاظ عرفان علمی جالب توجه است.

اسناد در خطبه شریف

أسناد در این پنج کتاب بر دو نوع باشد.

سند مرحوم صدوق در کتاب عیون الأخبار و توحید یکی است و سند شیخ مفید و شیخ الطائفه در دو کتاب نیز یکی است.

و در احتجاج بدون ذکر سند (در باب احتجاج حضرت رضا علیه السلام) نقل شده است و ما احتیاجی به معرفی مقامات بالای شیخ صدوق رئیس المحدثین و شیخ المشایخ مفید رضوان الله علیه و شیخ الطائفة الامامیه