- اهداء 1
- مقدمه 2
- جریانی از زندگی امام 3
- مآخذ ما در نقل این خطبهی شریف 4
- اسناد در خطبه شریف 5
- رئیس المحدثین صدوق و خطبه 7
- موارد ضبط خطبه شریف 8
- خصوصیات این رساله 9
- خطبة الرضا فی التوحید 11
- خطبه 01 16
- خطبه 02 18
- خطبه 03 24
- خطبه 04 27
- خطبه 05 31
- خطبه 06 34
- خطبه 07 37
- خطبه 08 39
- خطبه 09 42
- خطبه 10 45
- خطبه 11 49
- خطبه 12 52
- خطبه 13 55
- خطبه 14 58
- خطبه 15 61
- خطبه 16 66
- خطبه 17 72
- خطبه 18 76
- خطبه 19 78
- خطبه 20 81
- خطبه 21 86
- خطبه 22 88
- خطبه 23 92
- خطبه 24 99
- خطبه 25 103
- خطبه 26 107
- خطبه 27 112
- خطبه 28 113
- خطبه 29 116
- خطبه 30 119
- خطبه 31 122
- پاورقی 125
- خطبه 32 125
توضیح:
در اینجا چهار مورد از مصادیق اختلاف در موجودات را که از جهات مختلف است و دلالت میکنند بر منزه بودن پروردگار متعال از آنها، بیان میفرماید:
1 - فَفَرَّقَ بِهَا بَیْنَ قَبْلٍ: گفته شد که (خ 18) زمان امری است نسبی و مبدء اعتبار زمان از حرکات زمین و ماه حاصل میشود و موجوداتی که در مسیر این حرکات قرار گرفتند به عنوان زمانی معرفی شده و بااعتبار آنها و به نسبت پس و پیش قرار گرفتن آنها در این مسیر، عنوان قبل و بعد بودن در خارج اعتبار خواهد شد.
پس عنوان قبل و بعد بودن، در نتیجه واقع شدن در مسیر جریان زمان است و این معنی دربارهی کسی که خارج از این مسیر بوده و خود ایجاد کننده زمان بلکه به وجود آورنده مبادی و أسباب زمان است؛ ممتنع خواهد بود.
و دیگر آنکه:
موجودی که مبدء تکون موجودی است هرگز با صفات آن موجود، متصف نگردد و موجودیت از هر جهت مغایر با موجودیت باشد.
پس اطلاق قبل و بعد درباره پروردگار متعال و اعتبار کردن قبلیت و به مدیت نسبت به ساحت قدس نامحدود او به هر نحو و عنوان و معنایی که فرض بشود، درست نیست.
2 - شَاهِدَةً بِغَرَائِزِهَا: غرز به معنی وارد کردن چیزی است در چیز دیگر و غریزه آن خصوصیات و صفاتی است که در نفس انسان و یا در چیز دیگر برقرار و محکم میشود و از این معنی به طبیعت شیء و قریحه تعبیر میشود.
پس غریزه بعد از ذات و جوهر شیء محقق میگردد و گفته شد که (خ 19) خداوند مجرد نامحدود مطلق جوهری ندارد، تا ذات او محدود و مقید و