رساله ی حل ما ینحل صفحه 28

طارم نیلوفری قصر فلک است. و تک در لغت به معنی دویدن آمده که گفته اند:

نظم:

سمند بادپا از تک فروماند

شتربان همچنان آهسته می راند

و تک و ته و زیر نیز واقع شده از کوزه و دریا و خم و هر چه ظرفیت را شاید چنانکه نظم:

در تک دریاچه شوی غوطه زن

گوهر غلطان دهدت چون سخن

و بر فلک سه کوکب هست که مثلث واقع شده اند و مساوات مابین ایشان یک مقدار که اگر خطی از کوکبی به کوکبی اخراج نمایند مثلثی متساوی الاضلاع حاصل آید به سه زاویه غیر قایم و آن سه کوکب را سه خواهران گویند که هر سه نورانی و سیم اندام واقع شده چون سه محبوبه ی حور لقا با روی های زیبا و دل ارا و از دو فرد بر فلک غرض آفتاب و ماه است که مثل خود ندارند و در

فیض و نوربخشی فرد واقع شده اند.

هر آینه معنی آن شد که دو شینه فلک در ته طاس دو فرد داشت که اشارتی به غروب آفتاب و ماه است، و بر جانب بالای طاس که لفظ سر اشارت بدانست نقش سه زن را داشت که همان سه کوکبند یعنی بزاد فرید باز چرخ کعبتین مهر و ماه را در بن طاس افکنده از زیاده بازی نقش سه تار تخته بالا می نمود که بهرحال برین صحیفه تابع او باید بود.

رباعی:

بیهوده بهر طرف نمی باید تاخت

باینک بدور زمانه می باید ساخت

این طاسک چرخ و کعبتین انجم

هر نقش که می نماید این باید باخت

بیت 20

زهره چو خاتون خلد خنده زنان در نقاب

ماه چو طاووس نر جلوه کنان در چمن

زهره زهرا را مانند حورای خلد در نقاب شب خنده زنان می گوید یعنی از نقاب زلف مشکین شب گوهرهای دندان از کواکب می نمود و تابان و درخشان بود، و ماه را در چمن فلک به طاووس نر تشبیه کرده که از کواکب آیینهای دم طاووس ظاهر ساخته جلوه نمائی آغاز نهاده بود.

بیت 21

رود ره کهکشان جاده کوفته

از لب دریای چین تا در شهر ختن

غرض از رود ره کهکشان و جاده کوفته سفیدی اوست که چون جوی آب و سنگهای کواکب در آن