مدایح رضوی در شعر فارسی صفحه 153

ذوقی اصفهانی

اشاره

میرزا ابوالقاسم ذوقی اصفهانی از شعرای اواخر دوره ی ناصری و اوایل مشروطه است. وی شاعری خوش طبع و نیکو قریحه و پیرو سبک یغمای جندقی است. حاج محمد کاظم غمگین اصفهانی سال وفات وی را که 1341 قمری است، در مصراع دوم بیت زیر رقم زده است:

گفت غمگین ز پی تاریخش

«ذوقی ما به جنان شد پویان»

در مدح امام هشتم

دیوان ذوقی اصفهانی،چاپ اصفهان، 1336 ق.

چو بلبل سحری از جگر کشید آواز

به جام گل لب مینای ابر شد دمساز

شکفته شد گل احمر چو چهره ی محمود (1).

بنفشه کرد معطر چمن چو زلف ایاز (2).

گشود دیده ز خواب و خمار دیگر بار

بروی باغ در فتنه کرد نرگس باز

رسید وقت که طاووس نوبهار به باغ

گهی به سرو، به شمشاد، گه کند پرواز

به سجع (3) و قافیه (4) مرغان بذله گوی به شاخ

کنند زمزمه چون مطربان نغمه نواز

عروس گل به درآمد به حجله گاه چمن

نشست بر سر گلبن به صد کرشمه و ناز

نشسته بر ورق چهره اش ز ژاله عرق

چنان که از اثر می، رخ بتان طراز (5).

شدم به باغ و به گلزار مرحبا گویان

چو شاعران سخن گستر سخن پرداز

میان باغ یکی طرفه شاهدی (6) دیدم

ترنج غبغب و گلچهره شوخ و زلف انداز

گوزن گردن و طاووس جلوه، کبک خرام

غزال چشم و غزلخوان و رند و لعبت باز

به صد لطیفه شدم پیش و پس به هر یک گام

چو بر وثن (7) وثنی (8) بردمش دو جای نماز

1- 642. مراد سلطان محمود غزنوی است فرزند ارشد سبکتکین سومین و مقتدرترین شاه سلسله ی غزنوی که 33 سال سلطنت کرد و مدت زندگیش 51 سال بود.
2- 643. ایاز اویماق (متوفی 449 ه. ق) غلام ترک و از امرای محبوب سلطان محمود که در هوش و فراست و زیبایی صورت، مثل است.
3- 644. سجع: در لغت به معنی آواز کبوتر است و در نثر کلمات هم آهنگ و موزونی را گویند که در پایان جمله ها می آید.
4- 645. قافیه: آخرین کلمه در بیت قافیه است به شرطی که عینا تکرار نشود که در این صورت ردیف نامیده می شود.
5- 646. طراز: شهری در ترکستان قدیم که زنان آنجا در زیبایی شهرت داشتند.
6- 647. شاهد: زیبا رو - زیبا. صفات مرکب در مصراع دوم و بیت بعد مربوط است به شاهد که خود جانشین اسم است.
7- 648. وثن: بت - صنم.
8- 649. وثنی: بت پرست.