طب الرضا علیه السلام صفحه 168

دوم اينكه، ثروت خود را بر باد دهد و با اسراف كاري و خرج هاي بيهوده آن را از بين ببرد.

سوم اين كه، از اين و آن بسيار سؤال و خواهش كند.

ديگر از فرمايشات آن حضرت دستور هائي است كه به حضرت عبدالعظيم عليه‌السلام داده‌اند.

حضرت عبدالعظيم عليه‌السلام از نواده‌هاي امام حسن مجتبي عليه‌السلام است و خود شخصي دانشمند و بزرگوار بوده است كه در ري مدفون است.

حضرت عبدالعظيم عليه‌السلام مي‌گويد كه حضرت امام رضا عليه‌السلام به من فرمودند:

از قول من به دوستانم سلام برسان و به آنان بگو كاري نكنند كه شيطان در پندار و رفتار آنان راه يابد.

به آنان بگو كه راست بگويند و امانت دار باشند و در كارهايي كه برايشان فايده ندارد وارد نشوند و به بحث و گفتگو نپردازند، با هم رفت و آمد و معاشرت داشته باشند و دوستي نمايند و به يكديگر روي آورند، زيرا بدين وسيله من به آنان نزديك و مهربان خواهم شد.

بگو، متوجه باشند كه خود به جان يكديگر نيفتند و با هم دشمني و ستيزه نكنند، خدا كساني را كه باعث اختلاف و دشمني مردم مي‌شوند، به سخت‌ترين عذاب، مجازات كند و در روز رستاخيز جزو زيان كاران باشند.

و نيز فرمود: دوست هر كس عقل و دانش اوست و دشمن او ناداني اوست.

حضرت امام رضا عليه‌السلام بسيار مهربان و خوش اخلاق بودند، ياسر خادم آن حضرت نقل مي‌كند: هر زمان كه دور آن حضرت خلوت مي‌شد تمام خدمتكاران خود را جمع مي‌كردند و با آنان مانند يك دوست مهربان سخن مي‌گفتند و انس مي‌گرفتند و چون سفره گسترده مي‌شد تمام آنان را از كوچك و بزرگ با خود بر سر سفره مي‌نشاندند.

روزي به آن حضرت گفتند: خوب است، سفره‌ي اينها را جدا كنيد.

فرمود: خداي همه يكي است، پدر و مادر همه هم يكي، پاداش اشخاص هم به اعمال آنان بستگي دارد.

اخلاق و رفتار و مهرباني و فروتني و نوع دوستي آن حضرت بي‌اندازه مردم را علاقمند كرده بود و با نفوذ علمي و محبوبيت معنوي مسلم بود كه عالي‌ترين موقعيت و نفوذ را به دست خواهد آورد و پس از مأمون خلافت و حكومت بدون هيچ مانعي به آل علي عليه‌السلام منتقل خواهد شد از اين رو جمعي از سودجويان بني‌عباس و شايد خود مأمون به فكر افتادند كه عليه حضرت امام رضا عليه‌السلام توطئه‌اي ترتيب دهند و اين توطئه منجر به شهادت آن حضرت شد.

آري حضرت علي بن موسي الرضا عليه‌السلام سرانجام به خاطر فضيلت و علم و اخلاق و پاكيش شهيد شد.

پاورقي

[1] گرفتن خون از پشت به وسيله يك شاخ كه تا چند سال قبل معمول بوده است.

[2] زدودن موهاي پشت زهار به وسيله خميري از زرنيخ و غيره در حمام.

[3] منظور محمد علي بن محمد نوفلي يا علي بن محمد بن نعمان مي‌باشد چون هر دو اينها در خدمت امام بودند.

[4] چون در اين رساله همه دستوراتي كه براي بهداشت لازم است و بايد اجرا گردد و آنچه بايد خودداري شود، داده شده از اين لحاظ امر كننده و نهي كننده گفته شده است. (مترجم).

[5] چنانكه گفته‌اند: عقل سالم در بدن سالم است.

[6] براي كسب اطلاع بيشتر در مورد اين جدولها به كتاب (راز سلامتي آدمي) تأليف دكتر علي پريور مراجعه نمائيد.

[7] رطل مساوي با 12 وقيه (سير 75 گرم) مي‌باشد، نزديك به يك كيلو. «مترجم».

[8] براي آگاهي از ميزان اين مواد در غذاها به جدولهاي 130 تا 132 كتاب راز سلامتي آدمي، تأليف دكتر پريور مراجعه كنيد. «مترجم».

[9] 90 درصد تركيبات بدن آدمي را آب تشكيل مي‌دهد - مترجم.

[10] نقره حفره‌ي كوچكي است كه در انتهاي ستون فقرات در پشت گردن قرار دارد فاصله اين حفره تا ستون فقرات چهار انگشت است.

[11] اخدعين آن دو رگ را گويند كه در پشت گردن به چپ و راست كشيده شده‌اند.

[12] قلاع جوشهاي كوچكي است كه در دور دهان و زبان ظاهر مي‌شوند و رفته رفته زياد مي‌گردند. «مترجم».

[13] رگي است همچون ريسمان از بالاي بازو به پائين كشيده شده است.

[14] قيقال وريدي است كه در روي مرفق آشكار مي‌شود.

[15] وريدي است كه هميشه روي مرفق پيداست.

[16] نام يك داروي قديمي است كه آن را ترياق فاروق مي‌گويند.

[17] عنصل پياز صحرائي و يا دريائي.

[18] بهق نوعي لكه سفيد و كوچكي در روي پوست بدن مي‌باشد كه شبيه برص است ولي برص نيست.

[19] سعوط دوائي است كه در بيني مي‌چكانند و امروزه به وسيله قطره چكان هاي مخصوص استفاده مي‌كنند.

[20] از اين دستور استنباط مي‌شود كه در آن زمان حمام هاي اشخاص مهم و خليفه چهار اطاق مختلف داشته است. «مترجم».

[21] حضض علف خاردار شبيه به اقاقيا مي‌باشد.

[22] شقيقه دردي است كه در نصف سر و صورت ظاهر مي‌شود.

[23] شوصه، بادي است در پشت دنده‌ها در اثر گازهاي شكمي جمع مي‌شود.

[24] فلسفه اين كار اين است كه ريزه هاي خمير نان ميان دندانها و ريشه‌ها را پر مي‌كند و نمي‌گذارند مواد شيرين به آنها صدمه بزند.

[25] گوشت تازه.

[26] گوشت بدون چربي.

[27] مجلسي در بحار مي‌گويد: اگر اين سخنان از امام باشد، شايد از روي مصالحي بوده، زيرا مشهور است كه مأمون و اصحابش به آراء حكماء و ستاره شناسان عمل مي‌كردند.

[28] منظور از كلمه «ترجمه» در اينجا «شرح» است كه اين اشخاص برخي به زبان عربي براي اين رساله نوشته‌اند. «مترجم».

[29] نقل از مقاتل الطالبين اما نهضت حسين بن محمد را از مقاتل نقل نكرده‌ايم. «مؤلف».

[30] نام محلي در اطراف كوفه. «مترجم».

[31] محلي است در نزديكي شهر مدينه.

[32] «احجار زيت» محلي است در حومه مدينه.

[33] تاريخ يعقوبي جلد 3 صفحه 81.

[34] تاريخ ابن اثير جلد 5 صفحه 194.

[35] نقل از ابن اثير جلد 5 صفحه 139. درباره حوادث سال 129 كه نص بيعت را در صفحه 142 نوشته است.

[36] نقل از ابن اثير جلد 5 صفحه 221.

[37] باخمري در فاصله 16 فرسخي كوفه قرار دارد.

[38] محلي است ميان مكه و مدينه.

[39] نقل از مقاتل الطالبين صفحه 338 تا 361.

[40] نقل از مقاتل الطالبين صفحه 355.

[41] نقل از كتاب «تاريخ بغداد» تاليف خطيب جلد 1 صفحه 190 ذكر شده كه مأمون گفته بود معاويه به ياري عمروعاص حكومت كرد و عبدالملك به كمك حجاج بن يوسف ولي من با اطمينان خودم حكومت مي‌كنم.

[42] منظور مأمون اين بود كه از هدف نهائي حضرت رضا عليه‌السلام هم آگاه شود.

[43] امام 22 سال بزرگتر از مأمون بود.

[44] طاهر را نيز با سم كشت.

[45] نقل از بحار الانوار جلد 12 صفحه 26.

[46] مي‌بيند كه مأمون مقصودش از اين پيشنهادها شناختن هدف امام بوده است كه اگر مايل به خلافت است او را با سم بكشد و گرنه، ولايتعهدي را به وي پيشنهاد كند.

[47] نقل از بحار الانوار صفحه 37، علل الشرايع و عيون اخبار الرضا.

[48] نقل از بحار الانوار جلد 12 صفحه 38 و عيون اخبار الرضا.

[49] نقل از تاريخ نوبختي صفحه 87.

[50] اينها همه نظر نوبختي در اين مسئله مي‌باشد.

[51] ابن كثير در «بدايه و نهايه» جلد 10 صفحه 432 نقل مي‌كند وقتي كه طاهر سر امين را به خراسان نزد مأمون فرستاد، مأمون سجده كرد و دستور داد پول زيادي به آورنده سر دادند.

[52] نقل از مقاتل الطالبين صفحه 369.

[53] نقل از قلقشندي در «صبح اعشي» جلد 9 صفحه 362.

[54] نقل از آداب سلطاني صفحه 162.

[55] اين موضوع را صدوق در توحيد ص 428 و مجلسي در بحار نقل كرده است.

[56] اگر امام از حضور در اين جلسه امتناع مي‌نمود مأمون به مقصود خود رسيده بود.

[57] همان حسن بن محمد نوفلي مي‌باشد.

[58] نقل از توحيد صدوق صفحه 408.

[59] نقل از آداب سلطاني صفحه 163 و اين اثير جلد 6 صفحه 116 و طبري جلد 7 صفحه 147 و بحار الانوار مجلسي جلد 12 صفحه 49.

[60] طبري در جلد 7 صفحه 132 و ابن اثير در جلد 6 صفحه 110 آورده‌اند: فاسقان حزبي و كساني كه در بغداد و كرخه بودند، مردم را به شدت اذيت مي‌كردند، راهها را قطع مي‌كردند، بچه‌ها و زنهاي مردم را به طور علني مي‌گرفتند، مردم در راهها و در دريا ايمن نبودند، شورشيان به «آبادي قطويل» حمله كرده و آنجا را غارت نمودند و به بغداد وارد شده از مردم بيعت گرفتند، كسي نبود جلو آنها را بگيرد زيرا آنها همه اين كارها را به دستور پادشاه مي‌كردند.

[61] نقل از مروج الذهب جلد 3 صفحه 332.

[62] به نقل از ابن اثير جلد 6 صفحه 119 و مقاتل الطالبين صفحه 37 مأمون حضرت را با انگور مسموم ساخت.

[63] نقل از طبري جلد 7 صفحه 150 و ابن اثير جلد 6 صفحه 119.

[64] نقل از بحار الانوار جلد 12 صفحه 26.

[65] نقل از بحار الانوار جلد 12 صفحه 29.