1- 48. زیرا اراده ی خداوند را علت وجود خداوند گرفت و ازلیت او را انکار کرد و این به خاطر بن بست سختی بود که امام (ع) در استدلال برای او ایجاد فرموده بود.
2- 49. نساء /56.
3- 50. ق / 35.
(اینها همه نشان می دهد که علم او غیر از اراده ی اوست و گرنه این تعبیرات معنی نداشت).
امام (ع) - بگو ببینم این که خداوند می فرماید:
«و اذا اردنا ان نهلک قریه امرنا مترفیها ففسقوا فیها» (1).
«هنگامی که اراده کنیم شهر و دیاری را هلاک کنیم نخست اوامر خود را برای مترفین آنها بیان می داریم هنگامی که به مخالفت پرداختند آنها را هلاک می سازیم»
آیا معنی این سخن این نیست که اراده امری حادث است؟
سلیمان - آری.
امام (ع) - بنابراین این گفتار تو که اراده عین ذات خداست باطل است، زیرا خداوند نه خود را ایجاد کرده و نه دگرگونی و تغییر در ذاتش راه دارد (او از ازل تا ابد بوده و هست بدون هیچ گونه دگرگونی).
خلاصه: امام (ع) از طرق مختلف راه را بر او بست و به دلایل گوناگون ثابت فرمود که اراده از صفات فعل است و حادث است و نمی تواند عین ذات پاک او باشد، و سلیمان خود را چنان در تنگنا دید که قادر بر جواب نبود و از سخن بازماند.
این شکست بزرگ بر مأمون سخت گران آمد ولی ناچار رو به سلیمان کرد و گفت ای سلیمان این مرد عالم ترین فرد بنی هاشم است (و کسی توانایی مقابله ی علمی با او را ندارد). مجلس پایان یافت و مردم متفرق شدند (2).