خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 12

دو وصف رحمن و رحيم، دو صفتند كه از ماده رحمت اشتقاق يافته‌اند. خداي‌رحمن معنايش خداي كثيرالرّحمه است و به همين جهت مناسب با كلمه رحمت اين است كه دلالت كند بر رحمت كثيري كه شامل حال عموم موجودات و انسانها از مؤمن و كافر مي‌شود. خداي‌رحيم به معناي خداي دائم‌الرّحمه است و به همين جهت مناسب‌تر آن است كه (رحيم) بر نعمت دايمي و رحمت ثابت و باقي او دلالت كند، رحمتي كه تنها به مؤمنين افاضه مي‌كند و در عالمي افاضه مي‌كند كه فناناپذير است و آن عـالم آخـرت است.(1)

1- الـميــــــــــــــزان ج 1، ص 32.

اهيمت و شمول صفات رحمن و رحيم (23)

نقش اسامي و صفات الهي در معرفي او

«وَ لِلّهِ الاَْسْـمآءُ الْـحُسْني فَادْعُوهُ بِـها!» (180 / اعراف)

الفاظ كاري جز دلالت بر معني و انكشاف آن ندارند، لذا بايد گفت حقيقت صفت و اسم آن چيزي است كه لفظ صفت و اسم آن حقيقت را كشف مي‌كند.

ما در سلوك فطري كه به سوي اسماء داريم، از اين راه متفطن به آن مي‌شويم كه كمالاتي را در عالم كون مشاهده مي‌كنيم و از مشاهده آن يقين مي‌كنيم كه خداوند نيز مسمّاي به آن صفات كمال است. از ديدن صفات نقص و حاجت يقين مي‌كنيم كه خداي‌تعالي منزه از آن‌ها و متّصف به مقابل آن‌ها از صفات كمال است و او با داشتن آن صفـات كمال است كه نقـص‌هـاي مـا و حـوايـج مـا را بـرمـي‌آورد.

(24) خداشناسي

وسيله ارتباط جهان خلقت و خصوصيّات موجود در اشياء با ذات متعال پروردگار همانا صفات كريمه اوست، يعني صفات واسطه ميان ذات و ميان مصنوعات اوست. او به قهر خود ما را مقهور خود كرده و به نامحدودي خود ما را محدود ساخته و به بي نهايتي خود براي ما نهايت قرار داده و به رفعت خود ما را افتاده كرده و به عزتش ذليلمان ساخته و به مُلكش به هر چه كه بخواهد در ما حكم مي‌كند و به مِلكش به هر نـحوي كه بـخواهد در ما تصرف مي‌كند.

كسي كه مي‌خواهد از خداي‌تعالي بي‌نيازي را مسألت نمايد نمي‌گويد: «اي خداي مُذِلّ، اي خداي كُشنده، مرا بي نياز كن،» بلكه او را به اسماء غني و عزيز و قادر و امثال آن مي‌خواند. قرآن كريم هم اين روش را تصديق نموده است، قرآن كريم همواره آيات را به آن اسمي از اسماء خدا ختم مي‌كند كه مناسب با مضمون آن آيه است و همچنين حقايقي را كه در آيات بيان مي‌كند در آخر آن آيه با ذكر يك اسم يا دو اسم به حسب اقتضاي مورد آن حقايق را تعليل مي‌كند.