خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 132

لفظ «كلام» يا «تكليم» از الفاظي است كه خداي‌تعالي در قرآن آن را در غير مورد انسان استعمـال نكـرده، بلكـه لفـظ «كلمـه» و يـا لفـظ «كلمـات» را در غير مورد انسان استعمال كرده، مثلاً نفس آدميّت را كلمـه خوانده و يا دين خدا را كلمــه خـوانـده و قضـاي خـــدا و يـا نـوعـي از خلــق او را كلمــه خــوانـده اسـت.

اما لفظ «قول» را در قرآن مجيد به طور عموم استعمال كرده، يعني هم سخن گفتن

-269

خدا با انسان را شامل مي‌شود و هم با غير انسان را.

آنچه با دقت و تدبر از كلام خداي‌تعالي استفاده مي‌شود اين است كه لفظ قول از خداي‌تعالي به معناي ايجاد چيزي است كه آنچه با وجود يافتنش دلالت بر معنايي مي‌كند كه مقصود خدا بوده است، (همچنان كه قول در اصطلاح خود آدميان نيز به معناي ايجاد صدايي است كه بر معناي مقصود ما دلالت مي‌كند،) دليل بر اين كه لفظ قول در قرآن مجيد به معناي چنين ايجاد است اين است كه هم در مواردي كه شنونده‌اي داراي گوش و درك است استعمال شده و هم در مواردي كه گوش و درك به آن معنايي كه معهود بين ماست ندارد، مانند آسمان و زمين و تنها راه سخن گفتن با آنها تكوين و ايجاد است و به دليل اين كه دو آيه سوره يس و سوره مريم قول در آيات قبلي را به ايجــاد و خلقــت تفسيــر كـــرده اســـت.(1)

(270) خداشناسي

قـول تكـوينـي و قـول غيـر تكـويني الهي

«مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللّهُ.» (253 / بقره)

قول خدا در مورد تكوين، عبارت است از خود آن موجود تكويني، كه خدا ايجادش

1- الميـــزان ج 4، ص 193.