خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 140

موجودات جهان اعم از آنها كه وجودشان تدريجي است يا غيرتدريجي، تماما مخلوق خداي متعالند و به امر او كه عبارت از كلمه «كُنْ» باشد موجود شده‌اند. در عين حال بسياري از آنها تدريجيّ‌الوجودند، ليكن تدريجي بودن آنها هنگامي است كه با اسباب و علل تدريجي مقايسه شوند، اما اگر به لحاظ نسبت‌شان به خدا در نظر گرفته شـونـد، اصــلاً تـدريجـي در كـار نيســت و تمـامـا آنـيّ‌الـوجـود خـواهنـــد بـــود.

مفهوم تدريج در خلقت (285)

علاوه بر اين، عمده چيزي كه در مورد كلام، جمله: «ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ...» براي آن آورده شده، آن است كه بيان دارد: خداوند متعال در آفريدن و خلق نمودن چيزي احتياج و نياز به اسباب ندارد، تا به واسطه اختلاف اسباب خلق نمودن موجودات بر حضرتش مشكل و آسان، يا ممكن و محال، يا نزديك و دور، باشد بلكه آنچه را كه اراده كند بيافريند، بــدون نــياز بـه اسـباب عــادي آن را خـلق مي‌كـند.(1)

عدم سابقه و الگو و تدريج در خلقت و جنبه تدريجي آن

«وَ اِذا قَضـــي اَمْـــرا فَـاِنَّمـا يَقُــولُ لَـــهُ كُــنْ فَيَكُـــونُ!» (117 / بقـــره)

خداي سبحان بديع و پديد آورنده بدون الگوي آسمان‌ها و زمين است و آنچه را خلق مي‌كند، بدون الگو خلق مي‌كند، پس هيچ‌چيز از مخلوقات او الگويي سابق بر خود نداشت، پس فعل او مانند فعل غير او به تقليد و تشبيه و تدريج صورت نمي‌گيرد و او

1- الميـــزان ج 6، ص 42.

(286) خداشناسي

چون ديگران در كار خود متوسل به اسباب نمي‌شود، كار او چنين است كه چون قضاي چيزي را براند، همين كه بگويد: بباش موجود مي‌شود، پس كار او به الگويي سابق نياز ندارد و نيز كار او تدريجي نيست.

از همين تدريجي نبودن فعل خدا اين نكته استفاده مي‌شود، كه موجودات تدريجي هم يك وجه غيرتدريجي دارند، كه بـا آن وجــه از حــق تعــالـي صــادر مي‌شــوند.(1)