خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 177

خــداي حــيّ و قيــوم متـواضـع شـود!» (111 / طه) (1)

قـانـون عليّـت و تـأثيـر و تـأثـر در اجـزاي عـالم

«لاآ اِلهَ اِلاّ هُوَ خلِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ!» (102 / انعام)

تمامي اجزاي عالم با همه اختلافي كه در هويّت‌ها و انواع آن هست هر يك در نظام عمومي فعلي و اثري دارد و از نظام آثاري را تحمل مي‌كند و با اين تأثير و تأثر و فعل و

1- الميـــزان ج 2، ص 347.

قانون عليّت و تأثير و تأثر در اجزاي عالم (363)

انفعال التيام و ارتباطي كه در سرتاسر نظام حكمفرماست به وجود مي‌آيد و اين همان قانون عليّت عمومي در اجزاي عالم است. قرآن كريم نيز آن قانون را تصديق و امضاء كرده و به همين قانون در مسأله وجود صانع و توحيد او و قدرت و علم و ساير صفاتش استدلال كرده و اگر اين قانون صحيح نبود و عقل و تجربه ما در تشخيص آن به خطا رفته بود استدلال به آن صحيح نبود. خداي سبحان در موارد بسياري از كلام خود از طريق صفات علياي خود معلولها و آثار آن صفات را اثبات كرده است. قرآن نيز مسأله حكمفرما بودن قانون علت و معلول را در سراسر عالم هستي قبول داشته و تصديق دارد كه بــراي هــر چيــزي و بــراي عــوارض هر چيــزي و بــراي هر حادثه‌اي از حوادث علتي يا عللي كه وجود آن را اقتضا مي‌كند و با فــرض نبــودن آن وجودش ممتنع است، اين آن چيزي است كه بدون ترديد هر كسي در اولين برخورد و دقت در آيات فوق مي‌فهمد.(1)

1- الميزان ج 14، ص 135.

(364) خداشناسي

ارتباط قانون عليّت با مشيّت الهي