خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 50

اين امور نه به حواس محسوس‌اند و نه به فكر، بلكه درك آن‌ها از اين باب است كه براي ذات انسان حاضرند و درك آن‌ها احتياجي به استعمال فكر و يا حواس ندارد. تعبير از اين گونه معلومات به رؤيت، تعبيري است شايع. هر جا كه خداي‌تعالي گفتگو از ديده شدنش كرده در همان جا خصوصياتي ذكر كرده كه از آن خصوصيات مي‌فهميم مراد از ديده شدن خداي‌تعالي همين قسم از علمي است كه خود ما هم آن را رؤيت و ديدن مي‌ناميم. خدا نزد هر چيزي حاضر و مشهود است و حضورش به چيزي

مفهوم رؤيت خدا (95)

يا به جهتي معين و به مكاني مخصوص اختصاص نداشته بلكه نزد هر چيزي شاهد و حاضر و بر هر چيزي محيط است، به طوري كه اگر به فرض محال كسي بتواند او را ببيند مي‌تواند او را در وجدان خودش و در نفس خود و در ظاهر هر چيزي و در باطن آن ببيند. اين است معناي ديدن خدا و لقاي او نه ديدن به چشم و ملاقات به جسم كه جز با روبرو شدن حسي و جسماني و متعين بودن مكان و زمان دو طرف صورت نمي‌بندد.

آن مانعي كه ميانه مردم و خدا حايل شده همانا تيرگي گناهاني است كه مرتكب شده‌اند اين تيرگي‌ها است كه روي دلها - جانها - ي ايشان را پوشانده و نمي‌گذارد كه به مشاهده پروردگار خود تشرف يابند، پس معلوم مي‌شود اگر گناهان نباشند جان‌ها خداي را مي‌بينند نه چشم‌ها.

خداي‌تعالي در كلام خود رؤيتي را اثبات كرده كه غير از رؤيت بصري و حسي است، بلكه يك نوع درك و شعوري است كه با آن حقيقت و ذات هر چيزي درك مي‌شود،

(96) خداشناسي

بدون اين كه چشم يا فكر در آن به كار رود، شعوري اثبات كرده كه آدمي با آن شعور به وجود پروردگار خود پي برده و معتقد مي‌شود.

البته آن علم كه از آن به رؤيت و لقاء تعبير شده تنها براي صالحين از بندگانش آن هم در روز قيامت دست مي‌دهد. قيامت ظرف و مكان چنين تشرفي‌است، نه‌دنيا كه آدمي در آن مشغول و پابند به پروريدن تن خويش و يكسره در پي تحصيل حوايج طبيعي خويشتن است. دنيا محل سلوك و پيمودن راه لقاء خدا و به دست آوردن علم ضروري به آيات اوست و تا به عالم ديگر منتقل نشود به ملاقات پروردگارش نايل نمي‌شود.

نكته قابل توجه اين است كه قرآن كريم اولين كتابي است كه از روي اين حقيقت پرده‌برداري نموده و به بي‌سابقه‌ترين بياني اين راز را آشكارا ساخته است. قهرا وقتي مسأله رؤيت خدا به آن معنا كه گفته شد در چند جاي قرآن براي قيامت اثبات شد، نفي ابدي در آن جمله: «لَنْ تَراني» راجع به دنيا خواهد بود و معنايش اين مي‌شود مادامي كه انسان در قيد حيات دنيوي و به حكم اجبار در پي اداره

مفهوم رؤيت خدا (97)