خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 60

كــرسـي و مـراتب عـلم الـهي

«...وَ لا يُحيطُــونَ بِشَــيْ‌ءٍ مِـنْ عِلْمِــهِ اِلاّ بِمـاشـاءَ وَسِـعَ كُــرْسِيُّــهُ السَّمــــواتِ وَ الاَْرْضَ»

«... و به چيزي از علم او راه نمي‌يابند مگر به آن چــه خــود بخــواهــد، قلمرو علم و قــدرتش آسمــان‌ها و زميــن را فــراگــرفتــه اســت.» (255 / بقــره)

علم هر چه هست از خداست و هر علمي هم كه نزد عالمي يافت شود آن هم از علم خداست. تنها اوست كه به روابط بين موجودات آگاه است، چون او موجودات و رابط آن‌ها را آفريده و اما بقيه اسباب و علل و مخصوصا علل و اسبابي كه از صاحبان عقلند هر چند كه دخل و تصرفي و علمي دارند، لكن هر چه دارند و آن را مورد استفاده قرار مي‌دهند خود مرتبه‌اي است از شؤون علم الهي و هر چه تصرف دارند خود شأني است از شؤون تصرفات الهي و نحوه‌اي است از انحاء تدابير او، پس ديگر كسي نمي‌تواند به خود اجازه دهد بر خلاف اراده خداي‌سبحان و تدبير جاري در مملكتش قدمي بردارد و اگر برداشت همان از تدبير خداست.

كرسي و مراتب علم الهي (117)

كرسي مرتبه‌اي از مراتب علم است، در نتيجه از معاني محتمل كه براي وسعت هست اين معنا متعين مي‌شود كه اين مقام تمامي آنچه در آسمانها و زمين است، هم ذاتشان و هم آثارشان را حافظ است، پس وسعت كرسي خدا به اين معني شد كه مرتبه‌اي است از علم خدا آن مرتبه‌اي كه تمامي عالم قائم بدان است و همه چيز در آن محفــوظ و نــوشتــه شـده اسـت.(1)

قلمرو علم الهي

«وَ اِنْ تَجْهَـــرْ بِــالْقَـــوْلِ فَـاِنَّــهُ يَعْلَــــمُ السِّــــرَّ وَ اَخْفــــي،» (7 / طه)

«اِنَّ اللّهَ عالِمُ غَيْبِ‌السَّمَواتِ وَ الاَْرْضِ اِنَّهُ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ!» (38 / فاطر)

خداي‌تعالي در آيه، اول «جهر به قول» را آورده بعد اثبات علم نسبت به دقيق‌تر از