خداشناسی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 98

نوع مالكيّت و تصرف الهي

خداي‌تعالي در آيات بسياري از كلام مجيدش ملك عالم را از آن خود دانسته. و از آن جمله در آيات زير:

1- الميــــــــــزان ج 1، ص 37.

(196) خداشناسي

«لِلّهِ مـا فِي السَّمواتِ وَ ما فِي الاَْرْضِ،» (284 / بقره)

«لَــــهُ مُلْـــكُ السَّمــــــواتِ وَ الاَْرْضِ،» (5 / حديد)

«لَــــهُ الْمُلْــــكُ وَ لَـــــهُ الْحَمْــــــدُ.» (10 / تغابن)

و خود را مالك علي‌الاطلاق همه عالم دانسته، نه به طوري كه از بعضي جهات مالك باشد و از بعضي ديگر نباشد، آن طور كه ما انسان‌ها مالكيم. انسان اگر مالك برده‌اي يا چيز ديگري باشد، معناي مالكيتش اين است كه مي‌تواند در آن تصرف كند، اما نه از هر جهت و به هر جور كه دلش بخواهد، بلكه آن تصرفاتي برايش جايز است كه عُقلا آن را تجــويــز كننــد، مثــلاً نمـي‌تــوانــد برده خود را بدون هيچ جرمي بكشد و يا مال خود را بسوزاند.

خداي‌تعالي مالك عالم است به تمام معناي مالكيّت و به طور اطلاق و عالم مملوك اوست، باز به طور مطلق، به خلاف مملوكيّت يك گوسفند يا برده، براي ما انسانها، چون مالكيّت ما نسبت به آن مملوك ناقص و مشروط است، بعضي از تصرفات ما در آن جايز است و بعضي ديگر جايز نيست، مثلاً انساني كه مالك يك الاغ است، تنها مالك اين تصرف است كه بارش را به دوش آن حيوان بگذارد و يا سوارش شود و اما اين كه از گرسنگي و تشنگي بكشد و يا آتش بسوزاند و وقتي عُقلا علت آن را مي‌پرسند جواب قـانع كننـده‌اي نـدهد، اين گونه تصرفات را مالك نيست.

نوع مالكيّت و تصرف الهي (197)