زندگانی حضرت امام محمد تقی جوادالائمه صفحه 3

جا که قرآن میراث نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمد خاتم پیامبران علیهم السلام را بیان می کند. البته مراد تنها ارث و ترکه ی مالی مانند عصای موسی، یا انگشتر سلیمان، یا پیراهن آدم که به سیدالشهداء علیه السلام رسید نیست؛ بلکه ارث معنوی و علوم و فنون پیامبران علیهم السلام است که همه به امیرمؤمنان علی علیه السلام افاضه شده و او باب مدینه ی علم است و از او به یازده نفر از فرزندانش که به نام و خصوصیاتشان به نص صریح رسول خدا صلی الله علیه و آله به ارث رسیده که هر یک از ائمه ی پیشین به امام بعد به ارث می گذاشته و همه ی آنان این علوم را می دانستند. اولیا و اوصیای پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله که دوازده نفر به تعداد نقبای بنی اسرائیل و اوصیای سایر پیامبران بودند، همه به اسرار و رموز آفرینش واقف و آگاه بودند و برای تربیت بشر آمده اند. مفاد این مقدمه را برای روشن شدن افکار خوانندگان به عبارت دیگری می آوریم که منظور ما روشن تر و رساتر گردد. یک دولتی که بخواهد سفیر کبیری به خاک دولت دیگری بفرستد تا اسرار و رموز تاریخ و جغرافیای آن کشور بر او روشن گردد، باید از روحیات، اخلاق، [ صفحه 25] عادات، فضایل، رذایل، خصوصیات تاریخی و جغرافیایی، اوضاع طبیعی و سیاسی آن کشور - اگر چه به صورت اجمال باشد - اطلاع داشته و سفیری که واجد این شرایط باشد، انتخاب کرده و به آن کشور اعزام نماید. سفیر کبیر و نماینده دولت باید به حد امکان از خصوصیات آن سرزمین واقف و مطلع باشد تا نمایندگی او را

بپذیرند و پذیرش او را - که مؤید صلاحیت اوست - اعلام کنند، او با مطالعات خردمندانه ی خود آن چه موجب تحکیم مبانی دوستی و روابط تجاری، اقتصادی و علمی می باشد بین دو کشور ترویج داده و معمول می دارد. این مفهوم سفارت است و بارها گفته اند: جهان هستی سخت به هم ارتباط نزدیک دارد. این جهان در نقش خلقت بس خوش و زیباستی صورتی در زیر دارد هر چه در بالاستی کلیه ی سنن مخلوق، از سنن ربوبی اتخاذ سند نموده است. نهایت این که چون انسان در مرتبه ی ادراکات مقهور حس و شهوات بوده، گاهی از امور قابل اشاره ی حسیه نگذشته و به معانی رقیقه نرسیده اند. و بعضی هم توانسته اند به نیروی ریاضات شاقه ی از مرز ماده گذشته و با نور ایمان، سراسر وجود و مرائی و مناظر را ببینند. این قیاس مع الفارق، برای تفهیم مقام شباهت است تا افکار را تنزل داده به قیاس آشنا نماید، آن گاه از حضیض ماده به اوج معنی ارتقاء دهیم. دولت ابد مدت الهی که آغازش بی ابتدا و پایانش بی انتهاست، به سنت ربوبی خود هیئت وزرایی را با شرایط زمان و مکان آفرید و استعداد لایق و قابلیت کامل آن ها را واسطه ی افاضه ی اجرای منویات ربوبی خود قرار داد، زیرا او وجود مقدس واجب الوجود از هر وصف و درک و معنی تصوری محدود، منزه است. خداوند بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای پاسخ علمای یهود در پرسش شناسنامه ی خدای عالم، سوره ی اخلاص نازل فرمود که: [ صفحه 26] (قل هو الله احد - الله الصمد - لم یلد و لم یولد -

و لم یکن له کفوا احد) [9] . چون ذات باری جل شأنه منزه از چون و چرا و ترکیب و تماس و اصطکاک بشر است، باید از جنس بشر شخصیتی بیافریند که او، واسطه ی افاضات اشراقیه و عامل انوار ربوبی به مواد عنصری باشد. سفیر کبیر الهی برای بشر، بایستی دارای صفات جمال، کمال و جلال بوده و خلیفه الله باشد. یعنی همان صفات را به افاضه ی اشراقیه و علم و دانش واجد باشد تا بتواند قافله سالار بشر گردد و مردم عالم را به منظور مقدس و هدف اصلی خالق عالم رهبری نماید. خداوند در قرآن می فرماید: (ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون) [10] ای لیعرفون. هدف اصلی و علت غایی، شناختن حق است. این سفیر کبیر که به نام پیامبران و اولیای خدا نامیده شده، واجد همه شرایط بوده، شهوات، هوی و هوس در آنها نفوذ نداشته که: (ما ینطق عن الهوی - ان هو الا وحی یوحی) [11] . آن ها بشری بوده اند مانند سایر افراد بشر که: (أنا بشر مثلکم یوحی الی) [12] . من بشری همانند شما هستم با این فرق که به سبب تمرکز شرایط در مکتب ربوبی به من وحی می شود. و من هم مانند شما در بازارها راه می روم، زن می گیرم، می خورم، می آشامم، جذب، دفع، حرکت، سکون، خواب و بیداری دارم. از کلیه ی وسایلی که در اختیار پیامبران علیهم السلام بوده و با تمام قدرتی که به آن ها داده شده و می توانستند به نظر کیمیا اثر خود فلزات و مواد خاکی را تبدیل به زر و سیم و گوهر ثمین نمایند، به حداقل از زندگی قانع و

جز برای تکامل روح انسانیت از [ صفحه 27] موجبات و وسایل این نشئه ی عالم حیات استفاده دیگری نکرده اند. از سنن ربوبی این بود که به منطوق آیه ی شریفه ی: (هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلو علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه) [13] . از جنس خود مردم و در لباس و زی همان قوم، مردی را برگزیند و در مکتب ربوبی تربیت کند و به سوی آن خلق بفرستد، تا آیات الهی را برای مردم بخواند، قدرت های حق را در مظاهر مادی نشان دهد، آن ها را تزکیه و تهذیب نماید و علم و دانش بیاموزد و حکمت و بینش تعلیم دهد. اگر تمایلات، شهوات و هوی و هوس در آموزگاران آسمانی بود، موفق به انجام وظیفه ی محوله نمی شدند. این سنت به حکم قاعده ی لطف و عنایت ربانی است که فرمود: «ما بر مردم منت نهادیم که پیامبرانی از جنس خودشان برای هدایت و ارشادشان فرستادیم و احکام شریعت و آیین آدمیت را به آن ها آموختیم تا روش پرورش و تکامل را دریابند و بدانند که این آفرینش عبث و بیهوده نبوده است». [14] . اگر این لطف، منت، نعمت و رحمت نبود و مردم را به وظایف خود آشنا نمی کردند، وجود بهشت و جهنم و وعده و وعید بی جا و عبث بود. عقیده به مبدأ و معاد، ایمان به خدا، رسول، عدل و امامت از افاضات الهیه است که به وسیله ی پیامبران به بشر تعلیم شده است. برای آن که پیامبران شناخته شوند، در میدان عالم حیات به آن ها نقشه ی عالم وجود و اجازه ی فعل و انفعال داده شده، تا

به مقتضای محیط و قدرتی که به آن ها عطا شده به عرصه ی ظهور و بروز برسانند و به موقع، از ذواتی که راه انحراف رفته و نادم و [ صفحه 28] پشیمان شده اند، توبه نموده شفاعت کنند که: (من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه). [15] . نمایندگان حق و برگزیدگان مکتب ربوبی در مدرسه ی شدید القوای آسمانی تربیت و تقویت یافته اند، تا بتوانند دستی بر ساق عرش گرفته و دستی بر حضیض فرش گیرند از لوح محفوظ و نقش قلم بگیرند و بر دل های مردم و قلوب عامه ی خلق تزریق، تلقین و تعلیم نمایند. آن ها مؤید به تأییدات الهی بوده و هستند و مستظهر به افاضات ربانی می باشند که هر لحظه به آن ها وحی و الهام می شود و سرنوشت و راه سعادتی که باید به خلق بیاموزند افاضه می گردد و برای ادامه ی وظایف اجتماعی در بحران حوادث، معجزات خود را ابراز می دارند تا همه ی خلق آن ها را پیامبر یا امام بدانند. و این همان معنی «اولی به تصرف» و ولایت است و این همان حدود اختیاراتی است که از پشت پرده ی غیب و شهود به پیامبران داده شده و از آن ها به اوصیای آن ها به ارث رسیده است. امام - که وصی پیامبر است - باید دارای تمام شرایط اختیارات پیامبر باشد و دوازده نفر اوصیای خاتم النبیین علیهم السلام واجد این خصال بوده و دارای معجزات و علم و دانش به همه ی عالم بوده اند، تا هر کس از آن ها سؤالی کند درمانده نباشند. و بدین جهت، شاه اولیا فرمود: «سلونی قبل أن تفقدونی» [16] . بپرسید از من هر چه بخواهید قبل از آن

که مرا از دست دهید. و این، اعلام علم و دانش آسمانی است، بشری که از مکتب شدید القوای تأیید نشده باشد و از سرچشمه ی علم و دانش سیراب نگشته باشد، جرئت چنین دعوا را ندارد. تنها ائمه ی معصومین علیهم السلام بوده اند که هیئت وزرای دولت ابد مدت الهی را تشکیل داده و ابدا و ازلا صاحب این منصب می باشند، چنانچه پیامبر [ صفحه 29] اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: کنت نبیا و آدم بین الماء و الطین. [17] . من پیامبر بودم در حالی که هنوز آب و گل آدم سرشته نشده بود. آن حضرت درباره ی شفاعت هم فرمود: در روز قیامت صد صف از بشر تشکیل می شود که تعداد آن صفوف را جز خداوند نمیداند، نود و نه صف آن را تنها سید الشهداء علیه السلام شفاعت می کنند. و در یک صف دیگر هم که سایر انبیاء و اولیاء شفیع هستند، حسین علیه السلام شرکت دارد. بنابراین، آغاز و انجام کار خلق به دست این خاندان است که هیئت وزرای ربوبی می باشند. با این مقدمات روشن شد که جهان آفرینش با یک نقشه و هدف عالی و علت غایی خلق شده و اختیار آن را به دست نخست وزیری داده اند که عقل کل و اشرف رسل بوده و قرآن او، جامع ترین آیین رشد عقلی انسانی و برنامه ی کمال ترقی و سعادت است. او دوازده نفر جانشین دارد که به تعداد نقبای بنی اسرائیل اند، او با هیئت وزرای آسمانی خود، مجری احکام قرآن و شریعت کامل و مکمل اسلام بوده اند و با اصول تعلیم و تربیت بی نظیر خود در تمام شئون سیاسی، علمی و اجتماعی

ملت مهذبی تربیت کرده که در کمتر از نیم قرن بر تمام جهان بشریت سیطره یافته و بزرگترین خراج گیران جهان را - که روم و ایران بودند - در زیر فرمان کشیده و بر همه غالب و مظفر گردید و اصول آدمیت را تا اقصی بلاد شرق و غرب به همه ی آدمیان ابلاغ نمود. دوران نبوت و تعلیم اصول شریعت او بیست و سه سال طول کشید، و قریب دو قرن و نیم تعلیم فروع آن ادامه یافت و هیچ چیزی فروگزار نگردید که ابواب فقه [ صفحه 30] اسلام، بهترین معرف آن است؟! از این عده اوصیای خاتم النبیین علیهم السلام نهمین آن ها مانند عیسی بن مریم علیه السلام که در عهد صباوت به رسالت مبعوث شده اعلام نمود: (انی عبدالله اتانی الکتاب) [18] همو که در گهواره نبوت خود را به مردم اعلام نمود. امام محمدتقی، جوادالائمه، ابن الرضا علیه السلام نیز در سن هفت سالگی بود که پدر بزرگوارش مسموم شد و از جهان درگذشت و مسند امامت را جانشین گردید و در این سال به همه ی علوم ربانی عالم و از تعلیم و تربیت جسمانی و روحانی بی نیاز بود و بر بزرگترین دانشمندان در بحث علمی فائق آمد و هیچ کس از او سؤالی نمی کرد مگر آن که پاسخ می داد و جواب کافی و شافی می شنید. شرایطی که پدر بزرگوارش امام رضا علیه السلام درباره ی امامت فرمود، سی خصلت بود که امام بایستی آن ها را دارا باشد، یعنی: اعلم، اتقی، اشجع، اسخی، ازهد، اعبد و غیره باشد، و امام جواد علیه السلام دارای تمام این ملکات نفسانی بود. در نظر او، سلطان و خلیفه با سایر

مردم فرقی نداشت؛ زیرا او خلیفه را مردی مسئول رعیت می دانست و از او بیمی نداشت. او در مناظرات علمی در مجلس خلیفه شجاعت و شهامت علمی خود را نشان داد، در زهد، تقوا، عبادت و سخاوت - همان طور که نوشتیم - مصداق کامل معانی ملکات نفسانی بود. در شجاعت، فصاحت و بلاغت مانند جد بزرگوارش امیرمؤمنان علیه السلام بود. همان گونه که امام زین العابدین علیه السلام در بحرانی ترین روزگار زندگی، با کمال قدرت و شهامت منظور مقدس خود را بر تبهکارترین مردم، یزید بن معاویه و شامیان معاند بیان کرد؛ حضرت جوادالائمه علیه السلام نیز در قبال بنی عباس و طرفداران سیاست پرچم سیاه، قیام نمود، مقاومت کرد و حقایق را با فصاحت و بلاغتی شگفت انگیز به مردم رسانید. همان طور که عیسی بن مریم علیه السلام تربیت شده ی مکتب ربوبی بدون پدر در دامن [ صفحه 31] مادر، ناگهان ظهور و بروز نمود و خود را به رسالت معرفی کرد؛ امام نهم علیه السلام نیز که از او در سن بزرگتر بود و از جهت پدر و مادر مشخص و مشهور معروف بود خود را صاحب ولایت مطلقه الهیه معرفی کرد و از عهده ی آن برآمد، هر چند علمای عصر مشعشع مأمون عباسی پشت در پشت یکدیگر را کمک و حمایت می کردند که مشکل ترین مسایل زندگی و سخت ترین مطالب علمی را بپرسند در کمال سادگی و آسانی به همه ی آن ها پاسخ می داد. بنابراین، قدرت تصرف در مواد، سلب و ایجاد، تشدید و تحکیم عناصر و آوردن کارهایی که دیگران عاجز از آن باشند تنها امام می تواند انجام دهد، آن ها بزرگ و کوچک، سالخورده و خردسال و جوان

و پیر ندارد، زیرا تحصیلات آن ها در مکتب های انسانی و خلقی و ادراکات ظاهری نبوده که مدت و عدت داشته باشد، بلکه تعلم آن ها در مکتب ربوبی و ارتباط آن ها با انوار اشراقیه ی الهی است که هر لحظه بر دل آن ها افاضه می گردد و به همه ی علوم و نقشه عالم و ساختمان وجود عالم کبیر به هر فردی از عوالم صغیر سلطه و احاطه و علم و وقوف دارند که محتاج به کسب علم و اطلاع از مکتب بشری نبوده اند. نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت به غمزه مسأله آموز صد مدرس شد از این رو هیچ یک از ائمه ما در مکتبی از مکتب های تعلیم و تربیتی بشری زانو نزده اند و از کسی علم و دانش فرا نگرفته اند، زیرا کسی اعلم از آن ها نبوده و حضرت جوادالائمه علیه السلام که از میان اهل بیت عترت و طهارت علیهم السلام عمرش چون گل کوتاه و مآثرش چون قرآن پاینده است؛ نهمین کرسی نشین مسند ولایت بود که دوران صباوت، آینه خاطرش با منبع انوار غیبی وضع و محاذات داشت و از سرچشمه ی علوم ربوبی کسب فیض نموده و در سن خردسالی مشکل ترین مسایل علمی را در مجلس رسمی خلافت حل نمود که به سالخوردگان و مقام شیخ الاسلامی و قاضی القضاتی سخت مشکل می نمود که از کودکی هفت، یا هشت ساله درس علم و ادب و فضیلت گیرند، ولی چون علم او غیر قابل انکار بود چرا که متصل به علم ربوبی [ صفحه 32] بود و گوهر دانش او مستند و مبرهن به قرآن عظیم بود؛ ناگزیر کسانی که در این رشته قدم

زده بودند، باید تمکین نمایند و تسلیم شوند. مأمون الرشید عباسی که دانشمندترین خلفای آن سلسله بود، با تمام قدرت سیاست و نفوذ، سر تواضع در پیشگاه آن کودک هفت ساله خم نموده و سرانجام دختر خود را در سن یازده سالگی به امام نهم علیه السلام تزویج کرد و در احترام ظاهری او قیام و اقدام نمود. اکنون اوراق را ورق می زنیم تا شخصیت حضرت ابن الرضا، جوادالائمه علیه السلام را بشناسیم. 15 شهریور 1341 ه ش، 6 ربیع الثانی 1382 ه ق تهران، قریه ی رستم آباد شمیران حسین عمادزاده [ صفحه 33] این کتاب در هفت فصل تدوین و تنظیم شده است: فصل اول: مولد و میلاد، دوران صباوت و کودکی امام جواد علیه السلام. فصل دوم: امامت، نقابت و نصوص امام جواد علیه السلام. فصل سوم: معجزات و خوارق عادات امام جواد علیه السلام. فصل چهارم: علم امامت و مأخذ و منبع و ظاهر و باطن و حقایق علوم امام جواد علیه السلام. فصل پنجم: آثار و مآثر امام جواد علیه السلام. فصل ششم: سبب تقرب امام جواد علیه السلام در نظر مأمون و مقدمه ی شهادت آن حضرت. فصل هفتم: همسران، فرزندان و مدفن و زیارت امام جواد علیه السلام. [ صفحه 37]