مبانی مـالی و اقتصـادی اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 23

و اين بدان جهت است كه فرد، يگانه عنصري است كه اجتماع را تشكيل مي‌دهد و جز با اصلاح حال افراد، اجتماع نيرومند پديد نمي‌آيد.

(54) مباني مالي و اقتصادي اسلام

آري، رفع اختلاف طبقاتي كه خود از اصول برنامه اسلام است و ايجاد تعادل و توازن در بين نيروهاي مختلف اجتماع و تثبيت اعتدال در سير اجتماع با اركان و اجزايش، صورت نمي‌گيرد، مگر با اصلاح‌حال افراد و نزديك ساختن زندگي آنان به هم.

اگر وضع افراد اجتماع سر و صورت به خود نگيرد و زندگي‌ها به هم نزديك نشود و تفاوت فاحش طبقاتي از ميان نرود، هرقدر هم براي اجتماع پول خرج شود، و بر شوكت و تزئينات مملكتي افزوده گردد و كاخ‌هاي سر به فلك كشيده بالا رود، مع‌ذلك روزبروز وضع جامعه وخيم‌تر مي‌گردد، و تجربه‌هاي طولاني و قطعي نشان داده كه كوچك‌ترين اثر نيكي نمي‌بخشند.

3 ـ اين كه به خود اشخاصي كه به اجتماع بدهكار شده‌اند اجازه داده تا مثلاً زكات خود را به پاره‌اي از مصارف از قبيل فقراء و مساكين برسانند، و محدودشان

نقش اجتماعي زكات و ساير صدقات (55)

نكرده به اين كه حتما بدهي خود را به حكومت و زمامدار مسلمين و يا مأمورين جمع‌آوري زكات بدهند و اين خود نوعي احترام و استقلالي است كه شارع اسلام نسبت به افراد مجتمع خود رعايت نموده، نظير احترامي كه براي امان دادن يك مسلمان به يك

محارب قائل مي‌شود و هيچ فردي از افراد مسلمين نمي‌تواند، آن ذمه و آن امان را نقض نمايد و با اين كه از كفّــار محــارب اســت همه مجبورند و حتي خود زمامدار نيز محكوم است به اين كه آن ذمه را محترم بشمارد.

بلي، اگر ولي امر و زمامدار مسلمين، در مورد خاصي مصلحت اسلام و مسلمين را در اين ديد كه از دادن چنين ذمه‌اي جلوگيري كند، مي‌تواند در اين صورت نهي كند و بر مسلمين واجب مي‌شودكه از آن كارخودداري‌كنند، چون اطاعت ولي‌امر واجب است. (1)

1- الميزان، ج 9، ص 525 .