مبانی مـالی و اقتصـادی اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 34

فرموده‌است: از تو مسأله غنائم را مي‌پرسند كه عبارت است از زيادتي كه در ميان مردم كسي مالك‌آن نيست و چون‌چنين‌است‌در جوابشان حكم‌مطلق زيادات و انفال‌را بيان كن و بگو: همه انفال (نه تنها غنائم) از آن خدا و رسول او است و لازمه قهريش اين است كه غنيمت هم از آن خدا و رسول باشد.

به اين بيان روشن مي‌شود كه جمله «قُلِ الاَْنْفالُ لِلّهِ وَ الرَّسُولِ» يك حكم عمومي را متضمن است كه به عموم خود، هم غنيمت را شامل مي‌شود، و هم ساير اموال زيادي در جامعه را، از قبيل سرزمين‌هاي تخليه شده و دهات متروكه و قله كوه‌ها و بستر رودخانه‌ها و خالصه‌جات پادشاهان و اموال اشخاص بي‌وارث، و از همه اين انواع تنها غنيمــت جنگي متعلــق به جهادكنندگان به دستور پيغمبر است، و مابقي در تحت ملكيــت خدا و رسول او باقي است .

(82) مباني مالي و اقتصادي اسلام

در كافي به سند خود از عبد صالح عليه‌السلام روايت كرده كه فرمود: انفال عبارت است از هر زمين خرابي كه اهلش منقرض شده باشند، و هر سرزمين كه بدون جنگ و بدون به كار بردن اسب و شتر تسليم شده است و با پرداختن جزيه صلح كرده باشند، سپس فرمود: و براي او است (يعني براي والي و زمامدار) رؤوس جبال و دره‌هاي سيل‌گير و نيزارها و هر زمين افتاده‌اي كه مربي نداشته باشد، و هم‌چنين براي او است خالصه‌جات سلاطين، البته آن خالصه‌جاتي كه به زور و غصب به دست نياورده باشند، چون اگر به غصب تحصيل كرده باشند، هر مال غصبي مردود است، و بايد به صاحبش برگردد، و او است وارث هــركســي كه بي‌وارث مرده باشد و متكفّل هزينه زندگي كســانــي اســت كــه نمــي‌تــــواننــد هــزينــه خـــــود را بــه دســت بيــاورنــد.

و نيــز بــه سنـــد خــود از امــام صــادق عليه‌السلام روايــت كــرده كــه در ذيــل آيه

حكم انفــال و غنايم جنگي (83)

«يَسْئَلُــونَــكَ عَــنِ الاَْنْفــالِ» فرموده: هــر كس بميــرد و وارثــي نداشته بــاشــد مــالش جــزو انفـال اسـت.

مؤلف: و در معناي اين دو روايت روايات بسياري از طرق ائمه اهل‌بيت عليهم‌السلام وارد شده است و اگر در اين روايات انفال به معناي غنائم جنگي را ذكر نكرده ضرر به جايي نمــي‌زنــــد، زيــرا خـــود آيــه به طوري كه از سياق آن برمي‌آيد به مورد خود بر غنـائـم جنگـي دلالـت دارد. (1)

1- الميــــــــــــزان، ج 9، ص 4 .

(84) مباني مالي و اقتصادي اسلام