انتظار 9: جزیره خضراء صفحه 66

به صحّت چنین وقایعی، بر خبری که از هر جهت مجهول است، اعتماد کرد؟

ب. بررسی محتوا و تاریخ داستان

اشاره

زمینه های اجتماعی و روانی، از مهم ترین عوامل شکل گیری داستان ها است. سال های میانی قرن ششم (543 ق) ویژگی هایی دارد که توجّه به آن ها، بسیاری از نقاط مبهم را روشن می کند.

1. میان خلافت عباسی و خلفای فاطمی و حکومت موحّدان، در سرزمین های مغرب اسلامی و اندلس، رقابت شدیدی بود.

پس از انقراض فاطمیّان مصر (567 ق) مرابطان و نیز موحّدان، نهضت بزرگی را در مغرب و اندلس به راه انداختند.

فاطمیّان و نیز موحّدان، گرایش شیعی داشتند و محمد بن تومرت که بنیانگذار حکومت موحّدان است (517 ق)، خود را از اهل بیت: می دانست و به صراحت، خود را مهدی موعود می نامید.(1)

از دغدغه های مهم دربار خلافت عباسی، رشد نهضت های شیعی و حرکت های متأثّر از آن بود؛ از همین رو، حرکت عظیم موحّدان، برای عبّاسیّان، نگرانی جدّی فراهم ساخته بود.

ابن اثیر گوید:

وقتی خبر سقوط حکومت فاطمی به بغداد رسید (567 ق)، چند روز جشن برقرار شد و شادی بی اندازه ای صورت گرفت.(2)