راز بندگی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 37

«وَ لَهُ مَنْ فِي السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ!»

«هر كـه در آسمـان‌هـا و زميـن اسـت مـال اوست و همـه او را عبـادت مي‌كنند!»

(26 / روم)

«قُنوت» به معناي لزوم طاعت با خضوع است و مراد به اطاعت با خضوع اطاعت تكويني است، نه اطاعت دستورات شرعي، چون دستورات شرعي گاهي نافرماني

-78

مي‌شود و دربـاره‌اش نمي‌تـوان گفـت: «همــه و همــه بــراي او مطيـع و خـاضع‌انــد.»

منظور از «كُلٌّ» حتما جن و انس و ملك است، و همه مطيع اسباب تكويني هستند. ملائكه جز خضوع اطاعت ندارند، و جنّ و انس هم منقاد و مطيع علل اسباب كوني هستنـد، هـرچنـد كه دائمــا نقشه مي‌ريــزنـد كــه اثــر علّتي از علــل يــا سببــي از اسباب كوني را لغـو كننـد، ولـي بـراي رسيــدن به ايــن منظــور باز متوسّل به علّت و سببي ديگر مي‌شوند.

از اين همه كه بگذريم، خود علم و اراده و اختيارشان سه تا از اسباب تكويني است، پس در هر حال مطيع تكوين هستند، پس در باب تكوين تنها مؤثر خداست و آن‌چه او بخواهـد مي‌شـود، يعني آن‌چه كه علــل خـارجي‌اش تمــام بـاشد.

از آن‌چه جن و انس بخواهد تنها آن موجود مي‌شود كه خدا اذن داده باشد و

ادراكات اعطاشده به انسان (79)