راز بندگی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 77

دليل اين معني روايتي است كه از رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌و‌آله وارد شده كه در بعضي از جنگ‌هايش با اصحابش طي مسافت مي‌كرد، تا رسيدند به بياباني هولناك، و اتفاقا آن شب شبي تاريك بود. يكي از اصحابش به صداي بلند تكبير مي‌گفت. حضرت فرمود: آن كسي را كه شما مي‌خوانيد نه دور است و نه غايب.

(160) راز بنـدگي

«تَضَــرُّع» بــه معنــاي تملّــق تــوأم با نوع خشــوع و خضــوع است. «خيفَــه» يــك نــوع مخصــوص از تــرسيــدن را گــوينــد. و مــراد بــه آن، آن نوعي است كه با ســاحـت مقــدّس بـاري‌تـعـالي منــاسب است.

بنابراين در معناي تضرّع ميل و رغبت به نزديك شدن به شخص متضرع‌اليه خوابيده، و در معناي خيفه پرهيز و ترس و ميــل بــه دور شدن از آن شخص خوابيده، پس مقتضاي اين كه ذكــر را تــوصيــف كرد، به دو وصــف تضــرّع و خيفه اين است كه آدمي در ذكر گفتنش حــالت آن شخصــي را داشته باشد كه چيزي را هم دوست دارد و به اين خاطر به نزديكش مي‌رود و هــم از آن مي‌ترسد و از ترس آن به عقب برگشته و دور مي‌شود، و خداي سبحان هر چنــد خيــر محض است و شرّي در او نيست، و اگر شرّي به ما مي‌رسد از ناحيه خود ماست، ولكن خداي‌تعالي ذوالجلال و

ذكر، تذكر و دعا (161)

الاكرام است، هم اسماء جمال را دارد كه ما و هر چيزي را به تقرّب به درگاهش دعوت نموده و به سويش جذب مي‌كند، هم داراي اسماء جلال است كه قــاهــر بر هر چيــز اســت، و هر چيــزي را از او دفـع و دور مي‌كند.

پــس ذكــر شــايستــه او كــه داراي همــه اسمــاي حسنــي اســت، بــه همين است كه مطابق با مقتضاي همه اسمائش بوده باشد، چه اسمــاء جمــاليــه و چه اسمــاء جلاليه او (نه اين كه بر طبق اسماء جماليه‌اش باشد،) و اين صورت نمي‌گيرد، مگر اين كه تضــرعا و خيفه ـ رغبا و رهبا باشد.

«...وَ لا تَكُــنْ مِـنَ الْغفِليــنَ!» (205 / اعراف)

در اين جمله از خود غفلت نهي نكرده، بلكه از داخل شدن در زمره غافلان نهي فرموده و مقصــود از غــافــلان آن كساني هستند كه غفلت در ايشان مستقر شده

(162) راز بنـدگي