راز بندگی از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 80

ذكر خدا در آيه فوق به معناي ياد خدا در دل و در زبان است. چه اين هر دو قسم ذكر است و معلوم است كه آن چيزي كه مقاصد آدمي را از يكديگر مشخص و جدا مي‌كند آن حالات دروني و قلبي انسان است. حالا چه اين كه لفظ هم با آن حالت مطابق باشد، مثل كلمه «يا غَنّي» از فقيري كه از فقر خود به خدا پناهنده مي‌شود، و يا كلمه «يا شافي» از

(166) راز بنـدگي

مريضي كه از مرض خود به خدا پناه مي‌برد، و يا مطابق نباشد، مثل اين كه همان فقير و مريض به جاي آن دو كلمه بگويد: «اي خدا»، چون همين «اي خدا» از فقير به معناي «اي بي‌نياز» و از مريض به معناي «اي شفادهنده» است، چون مقتضاي حال و آن احتياجي كه اين‌دو را به استغاثه وادار كرده است، شاهد اين است كه مقصودشان از «اي خدا» جز اين نيست. و اين خيلي روشن است.

كسي هم كه به جنگ رفته و با دشمن روبرو شده و مي‌داند كه در جنگ خون ريخته مي‌شود و پا و دست قطع مي‌گردد و خلاصه به منظور رسيدن به هدف بايد از خودگذشتگي كرده و پيه همه ناملايمات را به تن خود ماليد، و چنين كسي فكرش همه متوجّه پيروزي و رسيدن به هدف و غلبه بر دشمن است كه او را به مرگ و فنا تهديد مي‌كنــد، و كســي كه حـالش اين و فكر و ذكرش اين باشد ذكر خدايش هم ذكري است

رابطه حالات دروني انسان با انواع ذكر (167)

كـه با حالت و فكــرش تناسب دارد.

اين خود بهترين قرينه است، بر اين كه مراد از «وَاذْكُرُوا اللّهَ كَثيرا،» اين است كه مــؤمــن متــذكّــر آن معــارفـي بــاشــد كه مربوط به اين شأن و اين حالت است. و آن اين است كه خداي تعالي معبود او و پروردگار اوست، و آن كسي است كه مرگ و حيات به دست اوست، و مي‌تواند او را در اين حــال يــاري كند و او سرپرست اوست، و چه سرپرست و ياور خوبي!

اگر در جمله بالا «ذِكْر» را مقيد به «كَثير» كرد، براي اين بــود كه در ميدان‌هاي جنگ هر لحظــه صحنــه‌هايي كه انســان را بــه دوستــي زنــدگي فــانــي و شيــريني زخارف دنيوي وادار سـاخته و شيطـان هم با القـاء وسـوسـه خود آن را تأييد كند تكـرار مي‌شود، لــذا فرمود:

(168) راز بنـدگي

ـ خــدا را زيــاد يــاد كنيــد، تــا بــديــن‌وسيلــه روح تقــوا در دل‌هــا هــر لحظــه تجــديـد و زنــده‌تــر شــود! (1)