ترجمه کتاب الغیبة صفحه 247

و انقلاباتی که در زمان آن‌ها و علی‌علیه السلام بود و نیز جنگ هایی که بین آن‌ها و کفار در می‌گرفت. سپس امام صادق‌علیه السلام از باب مثال و برای [فهم] طولانی شدن غیبت امام زمان‌علیه السلام این آیه را قرائت فرمودند: «وقتی که پیامبران از هدایت یافتن امّت مأیوس گردیدند و گمان کردند که امّت ایشان را تکذیب کردند، یاری ما به ایشان رسید».(109)

و امّا بنده صالح خداوند یعنی خضرعلیه السلام؛

خداوند تبارک و تعالی عمر او را به جهت نبوتی که به او داده شد، یا کتابی که به او نازل گردید، یا شریعتی که شرایع انبیا گذشته را نسخ کند و یا برای امامتی که دیگران به او اقتدا کنند و یا برای عبادتی که خداوند براو واجب فرماید، طولانی مقرر نفرمود؛

بلکه چون خداوند در علم ازلی اش گذشته بود که اندازه عمر قائم‌علیه السلام و ایام غیبت حضرت طولانی خواهد بود و این‌که می‌دانست بندگان، طولانی شدن عمر او را انکار خواهند کرد، بنابراین عمر خضرعلیه السلام را بدون دلیل [از قبیل آنچه که گذشت]طولانی مقرر فرمود، تا به وسیله طول عمر ایشان بر طول عمر قائم‌علیه السلام استدلال کند الطُّولِ، طَوَّلَ عُمُرَ الْعَبْدِ الصَّالِحِ مِنْ غَیْرِ سَبَبٍ أَوْجَبَ ذَلِکَ إِلَّا لِعِلَّةِ الِاسْتِدْلَالِ بِهِ عَلَی عُمُرِ القَائِمِ‌علیه السلام، لِیَقْطَعَ بِذَلِکَ حُجَّةَ الْمُعَانِدِینَ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللَّهِ حُجَّةٌ.

والأخبار فی هذا المعنی أکثر من أن تحصی ذکرنا طرفاً منها لئلّا یطول به الکتاب.

فإن قیل: هذه کلّها أخبار آحاد لا یعول علی مثلها فی هذه المسألة لأنّها مسألة علمیّة.

قلنا: موضع الاستدلال من هذه الأخبار ما تضمّن الخبر بالشی‌ء قبل کونه فکان کما تضمّنه، فکان ذلک دلالة علی صحة ما ذهبنا إلیه من إمامة ابن الحسن لأنّ العلم بما یکون لا یحصل إلّا من جهة علّام الغیوب، فلو لم یرو إلّا خبر واحد ووافق مخبره ما تضمّنه الخبر لکان ذلک کافیاً، ولذلک کان ما تضمّنه القرآن من الخبر بالشی‌ء قبل کونه دلیلاً علی صدق

تا بدین وسیله حجّت و بهانه‌جویی معاندان و مخالفان قطع شود و در برابر خداوند عذر و بهانه‌ای نداشته باشند.

اخبار و روایات در این مورد بسیار زیاد است که ما فقط بخشی از آن‌ها را ذکر کردیم تا کتاب طولانی نشود.

اشکال