راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 178

می فهمد که باید سراغ سببی برود که مانع ظهور اوست و در این جستجو خواهد فهمید کوتاهی از سوی خودش است.(1)

خلاصه سخن این است که از نظر برخی، حضور آشکار امام علیه السّلام نزد فرد یا جامعه، تابع شایستگی و لیاقت فردی یا اجتماعی ایشان است. اگر این لیاقت باشد، ظاهر شدن بر امام علیه السّلام واجب می شود وگرنه بر افراد بی لیاقتی که نمی توانند بهره مناسب از وجود ایشان ببرند، نباید ظاهر شوند. این خلاصه ادّعای کسانی است که ظهور و غیبت امام علیه السّلام را تابع چنان قاعده ای می دانند.

البتّه از مدّعیان این قاعده، بعضی به آن صورت عقلی می دهند و بعضی هم آن را مدلول ادلّ نقلی می دانند. عقلی بودن این ضابطه و هر ضابطه مانند آن را-در زمینه غیبت امام عصر علیه السّلام-قبلا بررسی و استدلال آن را رد کردیم. با توجّه به آن که ما عقلا هیچ راهی به سوی کشف حکمت افعال الهی نداریم. بنابراین عقل در مورد این موضوع اظهارنظری نمی کند. امّا گاهی می خواهند این قاعده را از دلایل نقلی استنتاج نمایند.

تأیید نظریّه مزبور با آیات و روایات

یکی از این ادلّه آیه 53 سوره انفال است که در بیان نظر نویسنده «در انتظار موعود علیه السّلام» آمده بود. آیه دیگری که همین معنا را می رساند، در سوره رعد آمده است:

إِنَّ اَللّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ.(2)

خداوند وضعیّت گروهی را تغییر نمی دهد مگر این که خودشان وضع خود را دگرگون کنند.

در توضیح این آیه شریفه از حضرت باقر علیه السّلام چنین نقل شده است:

اِنّ اللّهَ قَضی قَضاءً حَتماً لا یُنعِمُ علی عَبدِهِ نِعمَهً فَیَسلُبُها اِیّاهُ قَبلَ اَن 1.