راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 204

غیبت امام عصر علیه السّلام ذکر نشده و آن چه مطرح می شود یا مبتنی بر ادّعای عقلی بودن آن است و یا استنباطی است که از برخی احادیث می شود. در فصل حاضر بحث درباره این است که عقلا نمی توانیم چنین ادّعایی بکنیم. امّا احادیث مورد ادّعا هم به صراحت علّت غیبت را بیان نمی کنند. درباره عدم دلالت آنها بر مدّعای فوق در فصل آینده-که ادلّه نقلی غیبت را بحث خواهیم کرد-سخن می گوییم.

بررسی آراء مرحوم شیخ طوسی و علاّمه خواجه نصیر الدّین طوسی

این فصل را با نقل اظهارنظر عقلی دیگری در مورد علّت غیبت امام علیه السّلام به پایان می بریم. عبارت معروفی که در این خصوص وجود دارد، چنین است: «وُجُودُهُ لُطفٌ و تَصَرُّفُه لُطفٌ آخَرُ وَ عَدَمُه منّا.»(1)

«لطف» در این عبارت به همان معنای موردنظر متکلّمانی چون مرحوم شیخ مفید است که آن را از طرف خداوند بر بندگان واجب می دانند. برطبق برهان ادّعایی این متکلّمان، وجود امام زمان علیه السّلام در هر زمان روی زمین واجب است و «تصرّف» آن حضرت نیز به عنوان لطف دیگری از جانب امام بر مردم، ضروری و لازم می باشد. مقصود از تصرّف امام در جامعه، تصدّی زمامداری و رهبری جامعه از سوی ایشان است که قبول این امر به عنوان لطفی از جانب امام علیه السّلام، بر ایشان واجب تلقّی می شود. این تصرّف جز با حضور آشکار یا ظهور امام در جامعه امکان پذیر نیست ولی از آن رو که شرط تحقّق این تصرّف، یاری کردن و انقیاد مردم نسبت به امام است، تا این شرط محقّق نشود؛ ظهور صورت نمی پذیرد و لذا امام علیه السّلام غایب می شوند.

به تعبیر دیگر، «بسط ید» -باز بودن دست-امام علیه السّلام، به خواست و اراده مردم بستگی دارد که از ایشان در جهت تحقّق اهداف الهی اش اطاعت کنند. تا این اطاعت و انقیاد از جانب مردم نباشد، امام علیه السّلام عملا «مبسوط الید» نخواهد شد ).