راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 331

چنان معنا کرد که تاریخ به تدریج آمادگی خود را نسبت به یک قیام اصلاحگرانه از دست می دهد و در آن نقطه ای که کمترین آمادگی را دارد، آن موعود ظاهر می شود؛ بلکه به عکس، تاریخ به تدریج آمادگی بیشتری نسبت به چنین ظهور اصلاحگرانه ای پیدا می کند و در نقطه ای که در اوج این آمادگی است، آن ظهور صورت می گیرد. و این آمادگی فقط یک عطش روحی و به جان آمدن از ستم نیست، بلکه یک آمادگی عینی برای اصلاح است.

تلقّی ما از ظهور مصلح موعود باید این گونه باشد. مگر نه آن است که یک مصلح عالم به زمان، آن هنگام درمی آید که کار او بگیرد و آن گاه دست به عمل می گشاید که توفیق رفیق او گردد؟ پس لازمه باور به مهدویّت این خواهد بود که سمت و سوی بشریّت اگرچه توأم با یک رشته حوادث جنبی نامطلوب است، امّا علی العموم در راستای رشد فکری-اجتماعی آدمیان باشد و بشریّت چنان شکل و سطح و ارتفاعی پیدا کند که بستر و زمینه مساعد و مناسبی را برای برخاستن مصلح موعود و نشر توفیقمند دعوت او فراهم آورد. هرگز چنان نخواهد بود که بیشتر مردم فاسد باشند و امام زمان (عج) با کشتن بیشتر این مردم، نظام خود را مستقر سازد. البتّه هر نهضتی و انقلابی ملازم با خشونت و خونریزی است، امّا اگر نهضتی بر آن باشد که با از میان بردن بیشتر کسانی که می خواهد بر آنها حکومت کند، نظام خود را مستقر سازد، از همان ابتدا آشکار است چنین نهضتی تولّدش زودرس است و مرگش زودرس تر و حال آن که قیام مصلح موعود، قیامی است برای بشریّت و برای اصلاح و برای ماندن.(1)

برای بررسی این نظریّه، ابتدا اصل استدلال نویسنده را خلاصه می کنیم. این استدلال از دو مقدّمه و یک نتیجه تشکیل می شود. نویسنده، مقدّمه اوّل را از ادلّه دینی و مقدّمه دوم را از فلسفه تاریخ گرفته است. مقدّمه اوّل این است که موعود جهانی وقتی ظهور می نماید که جهان پر از ظلم و جور شده باشد (این را از ادلّه نقلی استفاده می کند) . مقدّمه دوم نیز براساس نظریّه راسل بنا می شود که می گوید: 0.