راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 346

خلافت، کسانی با «گرگ صفتی» حقّ ائمّه علیهم السّلام را ربودند و در همان زمان، کسانی هم بودند که با «میش صفتی» می خواستند حقّ ائمّه علیهم السّلام را بدهند، ولی در این امر، تنبلی و کاهلی ورزیدند و نیز کسانی هم حقّ امام خویش را با شجاعت ادا نمودند. در دوره های بعد هم شاهد وجود هر سه گروه در میان مخالفان و موافقان ائمّه علیهم السّلام بوده ایم.

ثالثا به فرض این که تاریخ امامت به این سه دوره تقسیم شود، نمی توان گفت که: مدار و محور این دوره های سه گانه، مردم اند. آن چه از ظاهر حدیث استفاده می شود، عکس این معناست. عبارات پایانی حدیث چنین است:

اِنّ الزَمانَ الأوّلَ کانَ زَمانَ الذِئبِ و إنّکَ کُنتَ مِنَ الذِئابِ و اِنّ الزَمانَ الثانِیَ کانَ زَمانَ الکَبشِ. . . و کَذلِکَ أنتَ. . . و کانَ هذا زَمانَ المیزانِ و کُنتَ فیه علی الوَفاءِ.(1)

ترجمه ای که خود نویسنده از این عبارات آورده، گویای این معناست که هر کس بسته به این که در چه زمانی باشد، مطابق روال غالب در آن زمان عمل می کند. مثلا کسی که در زمان «کبش»(2) بوده است، معمولا همچون گوسفند عمل می کند. یعنی این که انسان در چه زمانی باشد، جهت دهنده به نحوه عمل اوست. این چیزی است که از ظاهر عبارت حدیث استفاده می شود. نویسنده، عکس این معنا را ادّعا نموده و می گوید: این عملکرد مردم است که خصوصیّت هر زمانی را معیّن می کند و به تعبیر خودش: «مدار و محور دوره های سه گانه، مردم هستند». اگر ایشان این ادّعا را مستقل از عبارت حدیث مطرح کند، می تواند در جای خود محلّ نقد و بررسی باشد. امّا نویسنده اصرار دارد که این معنا را از حدیث استفاده کند. در حالی که اگر ما باشیم و عبارت حدیث، درست، عکس این مقصود از آن برداشت می شود. .