تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 106

سلطنت مطلقه در عالم وجود از آن خداي‌سبحان و هيچ تصرفي از كسي و در چيزي ديده نمي‌شود، مگر آن كه تصرف هم مال خدا و از خداست، در نتيجه اين شبهه به ذهن

1- الميـــــــــــزان ج 1، ص 296.

تقدير الهي و دخالت واسطه‌ها (239)

مي‌افتد كه اگر مطلب از اين قرار باشد پس ديگر، اين اسباب و عللي كه ما در عالم مي‌بينيم چه كاره‌اند؟ و چه طور ممكن است در عين حال آن‌ها را مؤثر بدانيم و در آن‌ها تصور اثر كنيم، با اين كه هيچ تأثيري نيست جز براي خداي‌سبحان؟

از اين توهم چنين جواب داده شده كه تصرف اين علل و اسباب در اين موجودات و معلول‌ها خود وساطتي است در تصرف خدا، نه اين كه تصرف خود آن‌ها باشد، به عبارتي ديگر علل و اسباب در مورد مسببات شفيعاني هستند كه به اذن خدا شفاعت مي‌كنند و شفاعت - كه عبارت است از توسط در رساندن خير و يا دفع شر و اين خود نوعي تصرف است از شفيع در امر مستشفع - وقتي با سلطنت الهي اطلاق و تصرف الهي منافات دارد كه منتهي به اذن خدا نگردد و بر مشيت خداي‌تعالي اعتماد نداشته باشد، بلكه خودش مستقل و بريده از خدا باشد و حال آن كه چنين نيست براي اين كه هيچ سببي از اسباب و هيچ علتي از علل نيست مگر آن كه تأثيرش به وسيله خدا و نحوه تصرفاتش به اذن خداست، پس در حقيقت تأثير و تصرف خود خداست، پس باز هم

(240) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

درست است بگوييم در عالم به جز سلطان خدا و قيوميت مطلق او هيچ سلطنتي و قيـوميتي نيسـت، (عـز سلطانه).

و بنابر بياني كه ما كرديم شفاعت عبارت شد از توسط در عالم اسباب و وسايط، چه اين كه اين توسط به تكوين باشد، مثل همين وساطتي كه اسباب دارند و يا تــوســط به زبــان بـاشــد.(1)

مـقدرات و تـأثير اسبـاب ظـاهري و درخواست‌ها و دعاها

«وَ اِذا سَأَلَكَ عِبادي عَنّي فَاِنّي قَريبٌ اُجيبُ دَعْوَةَ الدّاعِ‌اِذادَعانِ فَلْيَسْتَـجيبُوا لي وَ لْيُؤْمِنُـوا بيلَعَلَّهُمْ يَـرْشُدُونَ!» (186 / بقره)