تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 11

خلقت آسمانها و زمين بر اساس نظامي ثابت و تغييرناپذير است و سنت الهي نه اختلاف مي‌پذيرد و نه تخلف، تدبير هم خود از خلقت است و اين دو با يكديگر اختلاف ندارند و هيچ كدام از ديگري تخلف نمي‌كند. تدبير حوادث جاري در عالم، معنايش اين است كه يك حادث را دنبال حادثي ديگر به وجود بياورد، حادثي باشد كه وقتي دنبال حادث اول پديد آورد، نظامي اَتم به وجود آيد و آن چنان حوادث را ترتيب دهد كه به غايت‌ها و نتايجي منتهي شود كه حق و حقيقت باشد، پس در حقيقت:

مفهوم تدبير و ترتيب سلسله حوادث (21)

«تدبير عبارت است از خلقت بعد از خلقت،» اما خلقت هر چيزي با رعايت خلقت‌هاي قبل و بعد آن، كه چون تك تك هر ايجادي در نظر گرفته شود خلقت است و چون رابطه و اتصال بين همه خلقها در نظر گرفته شود تدبير، پس تدبير، چيزي سواي خلقت نيست.

و چون خلقت و صنع همه به خداي‌تعالي منتهي مي‌شود و اين منتهي شدنش ضروري و غير قابل انكار است، لاجرم تدبير هم منتهي به اوست و به هيچ وجه نمي‌شود به غير اويش دانست و غير خداي‌تعالي هر چه هست مخلوق خدا و قائم به خدا و مملوك اوست، خودش مالك هيچ نفعي و ضرري نيست و محال است كه قائم بغيــر او بــاشـد و آن غيــر، مستقــل در تـدابيـر او و مستغنـي از خـدا بـاشـد و اين همـان معنـاي حـق بـودن و بـازيچــه نبــودن و جــدّ بــودن و شوخي نبودن خلقت است.(1)

1- الميـــزان ج 31، ص 211.

(22) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

انحصـــار تـــدبيـــر عـــالــم

«اِنَّ رَبَّكُـمُ اللّـهُ الَّـذي خَلَـقَ السَّمـواتِ وَ الاَْرْضَ فـي سِتَّةِ اَيّامٍ ثُمَّ اسْتَوي عَلَي الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الاَْمْـرَ...،»

«اي گروه مردمان! پروردگار شما خدايي است كه اين عالم مشهود را ـ آسمان و زمينش را ـ در ظرف شش روز آفريده و آن گاه بر عرش قدرت خود استوار شده و در مقام تدبير و سررشته‌داري امور، كه همه تدبيرها و اداره‌ها به او منتهي مي‌شود، شروع به تدبير عالم كرده است.» (3 / يونس)

اگر حقيقت اين است كه همه تدبيرها بي هيچ كمكي از ناحيه ديگران تنها به خدا