تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 112

انتســاب حــوادث خــوب و بــد بــه خــدا

«وَ اِنْ تُصِبْهُــمْ حَسَنَــةٌ يَقُــولُــوا هــذِه مِــنْ عِنْــدِ اللّـهِ...!» (78 / نســاء)

رأي قرآن شريف اين است كه هر چيزي غير از خدا كه اسم «شي‌ء» و «چيز» بر آن اطلاق مي‌شود، مخلوق خداست. خدا مي‌فرمايد: «اَللّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ،» (62 / زمر) و «وَخَلَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْديرا.» (2 / فرقان) اين دو آيه ثابت مي‌كنند كه هر «چيزي» مخلوق است. باز خداوند مي‌فرمايد: «اَلَّذي اَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ.» (7 / سجده) اين آيه ثابت مي‌كند كه هر مخلوقي خوب است. اين حسن و خوبي لازم لاينفك خلقت است و هركجا كه «خلقت» باشد «خوبي» نيز وجــود دارد.

انتساب حوادث خوب و بد به خدا (253)

هر چيزي به همان اندازه كه از خلقت و وجود بهره دارد، از حسن و خوبي هم بهره‌مند است، تأمل در معناي حسن اين مطلب را واضحتر مي‌كند، چون گفتيم كه حسن عبارت از آن است كه يكي «شي‌ء» با غرض و هدفي كه از او مطلوب و مقصود است، موافق و سازگار باشد و اجزا و ابعاض اين نظام كوني، كاملاً با يكديگر سازگاري و موافقت دارند.

هر نعمت خوب و يا هر پيشامد بدي در «وجود» خود منسوب به خدا است و بايد توجه داشت كه ذات بدي‌ها يعني بر حسب اصل نسبتي كه بين همه موجوداتي كه مخلوق خدايند داير است، منسوب به خدا است هر چند بر حسب نسبتي ديگر، سيئه است. اين آيه همين مطلب را مي‌رساند: «وَ اِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه مِنْ عِنْدِ اللّهِ وَ اِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللّهِ،» (78 / نساء) و اما جهت سيئه و بدي را كه در انسان وجود دارد قرآن كريم به خود انسان نسبت مي‌دهد و در اين‌باره مي‌فرمايد: «مآ اَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَ مآ اَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ،» (79 / نساء) و «مـا اَصابَكُـمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ اَيْديكُــمْ وَ يَعْفُــوا عَــنْ كَثيــرٍ،» (30 / شوري) و «لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّي يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ،» (14 / رعد) و «ذلِكَ بِاَنَّ اللّهَ

(254) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

لَمْ يَكُ مُغَيِّرا نِعْمَةً اَنْعَمَها عَلي قَوْمٍ حَتّي يُغَيِّرُوا ما بِاَنْفُسِهِمْ،» (53 / انفال) توضيح مطلب آن كه آيات سابق - به طوري كه معلوم شد - پيشامدهاي سوء را عينا مثل خوبي‌ها و حسنات در اصل خلقت خوبي و حسنه مي‌داند.

معني «مآ اَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ» يعني هر خــوبــي كه به تو مي‌رسد - كه هر چه مي‌رسد خوبي است - همه از طرف خداست، ولي هر چه بد و سيئــه بــاشــد تنها بالنسبــه به تو بد اســت گــر چــه خــود بــه خــود خــوب و حسنــه اســـت زيــرا با قصد و خواسته تو سازگار نيست و اين بدي را نفس تو به اختيار سوء خود بــه طرف تــو مي‌كشــانــد و با اختيــار ســوء از خدا خــواستــه است! خــدا اجــل از آن اســت كــه ابتــداءً بــه تــو شــــر و ضــــرر بـرسـاند.(1)

1- الميـــزان ج 9، ص 14.