تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 114

انتساب حوادث و جوامع انساني (257)

از طــرف خــداونــد سبحـــان اسـت.(1)

نقش انسان در ايجاد حوادث نيك و بـد

«وَ اِنْ تُصِبْهُــمْ حَسَنَــةٌ يَقُولُوا هــذِه مِـنْ عِنْـدِ اللّهِ وَ اِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ... .»

(78 / نـساء)

1- الميــزان ج 9، ص 19.

(258) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

يك سلسله آيات ديگر داريم كه حسنات را هم به خود انسان منسوب مي‌داند، اما نه به تمام معني. مثل آيه «وَ لَوْ اَنَّ اَهْلَ الْقُريآ امَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَـرَكـاتٍ مِـنَ الـسَّمـآءِ.» (96 / اعراف)

چيزي كه هست خداوند در كلام خود اين مطلب را متذكر شده است كه جز به نيرو و هدايت او، هيچ مخلوقي قادر به رسيدن به غرض و راه يافتن به خير و خوبي خويش نيست، خدا مي‌فرمايد: «الَّذي اَعْطي كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي،» (50 / طه) و «وَ لَوْلا فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكي مِنْكُمْ مِنْ اَحَدٍ اَبَدا.»(21 / نور) از اين دو آيه و آيات بسيار ديگر معني ديگري براي اين حقيقت كه: حسنات راجع به خداوند است، واضح مي‌شود، اين معني عبارت است از اين كه: انسان مالك هيچ خوبي و حسنه‌اي نمي‌شود مگر آن كه خدا تمليكش كند و به او برساند، بنابراين همه خوبي‌ها از آن خدا و همه بدي‌ها و سيئات از مردم است، معناي اين آيه: «مآ اَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وَ مآ اَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ،» (79 / نساء) نيز به خوبي واضح شد. پس همه حسنات از آن خداست، از اين نظر كه هر چيز خوبي مخلوق خداست و خلقت و «حسن» از يكديگر جدا نمي‌شوند و از اين نظر كه حسنات، خيرات مي‌باشند و تمام خير و خوبي به دست خداست و جز به تمليك خدا، كس ديگري مالك آن‌ها نمي‌شود. ولي هيچ بدي را نمي‌توان به ذات پاك او نسبت داد، زيرا بدي و سيئه، از آن جهت كه بدي و سيئه است (نه از نظر جنبه وجودي و خيرش) اصلاً مخلوق خدا نيست، شأن خدا خلق و آفريدن است، سيئه عبارت از اين است

نقش انسان در ايجاد حوادث نيك و بد (259)