تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 118

رفتار و تصورات انسان ضعيف از حوادث و آينده

«لا يَسْــأَمُ الاِْنْســانُ مِـنْ دُعــاءِ الْخَيْــرِ وَ اِنْ مَسَّــهُ الشَّـرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ.»

(49/سجده)

انسان به خودش مغرور است، وقتي شري به او مي‌رسد كه از دفعش عاجز مي‌ماند، از هر خيري مأيوس گشته، متوسل به دعا و درخواست و توجه به پروردگارش

1- الميــــــزان ج 1، ص 244.

(268) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

مي‌شود و اگر خيري به او برسد به آن خير مشغول و سرگرم مي‌شود و دچار خودبيني و خودپسندي شده و همان خير، هر حق و حقيقتي را از ياد او مي‌برد. و معناي آيه اين است كه انسان از طلب خير خسته نمي‌شود، هرچه را كه براي زندگي‌اش نافع ببيند در طلبش بر مي‌خيزد و اگر شري به او برسد بيش از اندازه دچار نوميدي و يأس مي‌گردد، چون اسبابي را كه به آن‌ها تكيه داشت مي‌بيند كه همه از كار افتاده است. و اين نوميدي‌اش منافات ندارد با اين كه در همين حال به خدا اميد ببندد.

«وَ لَئِنْ اَذَقْناهُ رَحْمَةً مِنّا مِنْ بَعْدِ ضَرّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هذا لي...،» (50 / فصلت) جمله فوق مي‌فهماند خيري كه چشيده رحمتي از ناحيه خدا بود و خدا آن خير را به كامش ريخته، و گرنه او خودش نمي‌توانست آن خير را به سوي خود جلب كند، چون مالك آن نيست، اگر مالكش بود هيچ وقت از او جدا نمي‌شد و گرفتار «ضراء» نمي‌گشت. و چون

رفتار و تصورات انسان ضعيف از حوادث و آينده (269)

زبان حال انسان در چنين حالي اين بود لذا دنبالش اضافه كرد: «وَ ما اَظُنُّ السّاعَةَ قائِمَةً ـ و من اصلاً ايماني به قيام قيامت كه روز حسابكشي است ندارم.»(36 / كهف) «وَ لَئِنْ رُجِعْتُ اِلي رَبّي اِنَّ لي عِنْدَهُ لَلْحُسْني ـ يعني و به فرض هم كه بازگشتي به سوي خدا داشته باشم، تازه نزد او مثوبتي حسني و سرانجامي نيك خواهم داشت،» (50 / فصلت) و اين زبان حال هم ناشي از عقيده‌اي است كه انسان خودپسند درباره خود دارد، يعني خود را داراي كرامت مي‌داند و مستحق خير مي‌پندارد، گويا مي‌گويد: آنچه از خير كه به دستم آمده (اگر از ناحيه خودم بوده كه كسي حق حسابكشي از مرا ندارد،) و اگر از ناحيه خدا بوده پس معلوم مي‌شود كه من نزد خدا كرامتي و احترامي دارم و همين خود دليل بر اين است كه اگر قيامتي هم باشد و به سوي پروردگارم برگردم نزد او نيز سرانجامي نيــك خــواهــم داشـت.(1)