تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 129

مفهوم مصيبت و فقدان در مكتب الهي و رابطه آن با مالكيت الهي

«وَ بَشِّــرِ الصّابِــريــنَ اَلَّــذيــنَ اِذا اَصــابَتْهُــمْ مُصيبَــةٌ قالُوا اِنّــا لِلّــهِ وَ اِنّــا اِلَيْــهِ راجِعُـــونَ!» (155 و 156 / بقــــــــره)

«مصيبت» عبارت است از هر واقعه‌اي كه آدمي با آن روبرو شود، چه خير و چه شر و لكن جز در وقايع مكروه و ناراحت كننده استعمال نمي‌شود. و معلوم است كه مراد به گفتن «اِنّا لِلّهِ...» صرف تلفظ به اين الفاظ و بدون توجه به معناي آن نيست و حتي با گفتن و صرف توجه به معنا هم نيست، بلكه بايد به حقيقت معنايش ايمان داشت به اين

-295

كه آدمي مملوك خداست و مالكيت خدا به حقيقت ملك است. و اين كه دوباره بازگشتش به سوي مالكش مي‌باشد اين جاست كه بهترين صبر تحقق پيدا مي‌كند، آن صبري كه ريشه و منشأ هر جزع و تأسفي را در دل مي‌سوزاند و قطع مي‌كند و چرك غفلت را از صفحه دل مي‌شويد.

ملك دو جور است، يكي ملك حقيقي كه دارنده آن تنها و تنها خداي‌سبحان است و احدي با او در اين مالكيت شريك نيست، نه هيچ انساني و نه هيچ موجودي ديگر و يكي ديگر ملك اعتباري و ظاهري و صوري است، مثل مالكيت انسان نسبت به خودش، فرزندش و مالش و امثال اينها، كه در اين چيزها مالك اصلي و حقيقي خداست و مـالكيـت انسان بـه تمليـك خـداي تعــالي است، آن هم تمليــك ظــاهـري و مجــازي.

پس اگر آدمي متوجه حقيقت ملك خداي‌تعالي بشود و آن مالكيت را نسبت به خود حساب كند، مي‌بيند كه خودش ملك طلق پروردگار است و نيز متوجه مي‌شود كه اين ملك ظاهري و اعتباري كه ميان انسان‌ها دست به دست مي‌شود و از آن جمله ملك

(296) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

انسان نسبت به خودش، مالش، فرزندانش و هر چيز ديگر به زودي باطل خواهد شد و به سوي پروردگارش رجوع خواهد كرد و بالاخره متوجه مي‌شود كه خود او اصلاً مالك هيچ چيز نيست، نه ملك حقيقي و نه مجازي.

و معلوم است كه اگر كسي اين معنا را باور داشته باشد، ديگر معنا ندارد كه از مصائبي كه براي ديگران تأثرآور است، متأثر شود، چون كسي متأثر مي‌شود كه چيزي از مايملك خود را از دست داده باشد، چنين كسي هر وقت گمشده‌اش پيدا شود و يا سودي به چنگش آيد خوشحال مي‌شود و چون چيزي از دست او برود غمناك مي‌گردد. اما كسي كه معتقد است به اين كه مالك هيچ چيز نيست، ديگر نه از ورود مصيبت متأثر مي‌شود و نه از فقد مايملكش اندوهناك (و نه از رسيدن سودي مسرور،) مي‌گردد. چگونه از رسيدن مصيبت متأثر مي‌شود كسي كه ايمان دارد به اين كه مالك