تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 136

خوانده، مصايبي نيست كه دستور مقاومت در برابرش را داده، از تحمل آن نهي فرمود، بلكه مصايبي است كه خود انسان در آن اختياري ندارد، نظير مصايب عمومي عالمي، از قبيل مرگ و ميرها، بيماري‌ها و اما مصايبي كه اختيار انسان‌ها در آن مدخليت دارد، از قبيل ظلم‌هايي كه به نحوي با اختيار سر و كار دارد، در صورتي كه متوجه به عرض و ناموس و جان آدمي متوجه شود، بايد به مقدار توانايي در دفع آن كوشيد.

«وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ!»

از ظاهر سياق بر مي‌آيد جمله «ما اَصابَ مِنْ مُصيبَةٍ اِلاّ بِأِذْنِ اللّهِ،» مي‌خواهد بفرمايد: خداي‌تعالي به حوادثي كه براي انسان ناخوش‌آيند و مكروه است، هم علم دارد و هم مشيت، پس هيچيك از اين حوادث به آدمي نمي‌رسد، مگر بعد از علم خدا و مشيت او، پس هيچ سببي از اسباب طبيعي عالم مستقل در تأثير نيست، چون هر سببي كه فرض كنيد جزء نظام خلقت است، كه بغير خالقش ربي ندارد و هيچ حادثه‌اي و هيچ واقعه‌اي رخ نمي‌دهد مگر به علم و مشيت ربش، آنچه او بخواهد برسد ممكن نيست

علم و اذن الهي در وقوع مصيبت‌ها (313)

نرسد و آنچه او نخواهد برسد ممكن نيست برسد.

و اين حقيقتي است كه قرآن كريم آن را به لساني ديگر بيان نموده و فرموده: «ما اَصـابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الاَْرْضِ وَ لا في اَنْفُسِكُمْ اِلاّ في كِتـابٍ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَبْرَاَها اِنَّ ذلِكَ عَلَي اللّهِ يَسيرٌ - هيچ مصيبتي در زمين و در خود شما نمي‌رسد، مگر آن كه قبل از آن كه حتمي‌اش كنيم در كتابي بوده و اين بر خدا آسان است.» (22 / حديد) پس خداي‌سبحان كه رب‌العالمين است لازمه ربوبيت عامه‌اش اين است كه او به تنهايي مالك هر چيز باشد و مالك حقيقي ديگري غير او نباشد و نظام جاري در عالم هستي مجموعي از انحاء تصرفات او در خلقش مي‌باشد، پس هيچ متحركي و هيچ چيز بدون اذن او حركت و سكون ندارد و هيچ صاحب فعلي و هيچ قابل فعلي جز با سابقه علم و مشيت او فاعليت و قــابليت نــدارد و علــم و مشيــت او خطــاء نمي‌كنــد و قضــايش ردخــور نــدارد.

پس اعتقاد به اين كه خداي‌تعالي، الله يگانه است، اعتقادات نامبرده را به دنبال دارد و انسان را به آن حقايق رهنمون شده، قلب را آرامش مي‌بخشد، به طوري كه ديگر دچار

(314) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

قلق و اضطراب نمي‌شود، چون مي‌داند اسباب ظاهري مستقل در پديد آوردن آن حوادث نيستند، زمام همه آن‌ها به دست خداي حكيم است، كه بدون مصلحت هيچ حادثه ناگواري پديد نمي‌آورد و همين است معناي جمله «وَ مَنْ يُـؤْمِـنْ بِـاللّهِ يَهْدِ قَلْبَــهُ.» (11 / تغـابــن) (1)

تقدير مقدار معين و كيفيت نزول بلاهاي آسماني