تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 145

نظر حوادثي است بد و زشت، كه بايد خدا را از آن منزه بداري و نسبت ديگري به خداي‌تعالي دارد كه همان اذن خداست، كه به اين نسبت همه حوادثي است جميل و جز مصالحي عمومي كه باعث اصلاح نظام كوني است بر آن مترتب نمي‌شود و از اين نظر بايد خداي را حمــد و ثنـا گويي.

«لَعَلَّكَ تَرْضي» (130 / طه)

سياق سابق كه اعراض كفار از ياد خدا و نسيان ايشان آيات او و اسرافشان در امر او و ايمان نياوردنشان را ذكر مي‌كرد و نيز تأخير انتقام از ايشان و دستور صبر و تسبيح و تحميد بر رسول خدا را ذكر مي‌نمود اقتضاء دارد كه مراد به رضا رضاي به قضاي خدا و قدر او باشد كه در اين صورت معنا اين طور مي‌شود: صبر كن و پروردگارت را حمد و تسبيح گوي آنقدر كه حالت رضا برايت حاصل شود، رضاي به

(332) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

قضاء خدا و بنابراين جمله مزبور نظير آيه: «وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلوةِ!» (45/بقره) مي‌شود. و امّا اين كه چطور تسبيح و تحميد خدا رضا مي‌آورد؟ وجهش اين است كه تنزيه فعل خدا از نقص و عيب واو را به ثناء جميل ياد كردن و مداومت در اين كار باعث مي‌شود انسان انس قلبي به خدا پيدا كند و علاقمند به بيشتر كردن آن شود، وقتي انس به زيبايي و جمال فعل خدا و نزاهت او زياد شد رفته رفته اين انس در قلب رسوخ پيدا مي‌كند و آنگاه آثارش در نظر نفس هويدا گشته خطورهايي كه مايه تشويش در درك و فكر است از نفس زايل گردد و چون جبلي نفس اين است كه به آنچه دوست دارد راضي و خشنود باشد و آنچه غير جميل و داراي نقص و عيب است دوست ندارد

وظيفه صبر و رضا به قضاي الهي (333)

لـذا ادامـه يـاد خـدا بـا تسبيـح و تحميـد باعث مي‌شود كه به قضاء خدا راضي گردد.(1)

رابطه مستقيم مصايب عمومي با اعمال گروهي مردم

«ظَهَـرَ الْفَسـادُ فِـي الْبَـرِّ وَ الْبَحْـرِ بِمـا كَسَبَـتْ اَيْـدِي النّـاسِ!» (41 / روم)

مراد به فساد در زمين، مصايب و بلاهاي عمومي است، كه يكي از منطقه‌ها را گرفته،