تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 16

(32) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

آن عاجز است و تنها اسمي از آن مي‌داند. و اين حرف‌هايي كه عوام از روي اوهام خود درباره آن زده‌اند صحيح نيست، زيرا اگر وهم بتواند آن را درك كند پس حامل آن هم تواند بود و خدا از آن بزرگتر است كه اوهام ما حامل عرش او باشد. كلمه عرش و تخت معناي سلطان و مقام او را مي‌فهماند، تا مردم از شنيدن آن متوجه نقطه‌اي شوند كه مركز تدبير امور مملكت و اداره شؤون آن است.

جوامع مترقي دنيا اعمال جزئي را تقسيم نموده و زمام هر قسمتي را به يك كرسي و يا يك اداره مي‌سپارند، آن گاه آن كرسي‌ها و آن دواير را نيز به شعبه‌هايي تقسيم بندي نموده باز زمام شعبه هر قسمتي را به يك كرسي مافوق مي‌دهند و اين روش را از پايين به بالا ادامه داده تا زمام و سر نخ تمامي شؤون كشور را در يك جا متمركز ساخته آن را به دست شخص واحدي كه در بحث ما صاحب عرش ناميده مي‌شود بسپارند. وقتي كه يك امري از ناحيه صاحب عرش صادر مي‌شود در كمترين وقتي به جميع كرسي‌هاي مملكتي رسيده و در هر اداره‌اي به شكل مناسب با آن اداره متشكل

عرش كجاست؟ و چه نقشي در تدبير دارد؟ (33)

شده كرسي‌نشين آن اداره از آن امريه درس و دستور مخصوص مناسب با كــار خــود را مــي‌گيـرد.

اين مثال را زديم تا خواننده از اين نظام كه نظامي است اعتباري و قراردادي پي به نظام تكوين ببرد، چه اگر در نظام تكوين دقيق شويم خواهيم ديد كه آن نيز همينطور است، يعني حوادث جزئي عالم منتهي به علل و اسباب جزئي است و آن اسباب منتهي و مستند به اسباب كلي ديگري است، همچنين تا همه منتهي به ذات خداي‌سبحان شود، با اين تفاوت كه صاحب عرش در مثالي كه زديم خودش در كرسي‌هاي پايين و بالا سر صاحبان كرسي و حاضر در نزد يك‌يك افراد نيست، به خلاف خداي‌سبحان كه با همه و محيط بر همه است، چون مالكيت خداي‌سبحان حقيقي و مالكيت صاحب عرش در مثال بــالا اعــتبــــاري اســت.(1)

1- الميـــزان ج 15، ص 204.

(34) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

چه اموري در عرش انجام مي‌گيرد؟ و چه نيروهايي آن جا را مي‌گردانند؟

«ثُمَّ اسْتَـوي عَلَـي الْعَرْشِ يُغْشِـي اللَّيْلَ النَّهارَ.» (54 / اعراف)