تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 162

چرا خدا مرگ را تقدير كرد؟ (369)

نظـام حـاكـم بر زمـان مرگ انسـان، اجل مبهـم و اجل معين

«هُوَ الَّذي خَلَقَكُمْ مِنْ طينٍ ثُمَّ قَضيآ اَجَلاً!» (2 / انعام)

آن كسي كه انسان را آفريده و امورش را تدبير نموده، براي بقاي ظاهري و دنيوي‌اش مدتي مقرر فرموده و در نتيجه انسان وجودش محدود است از يك طرف به گِل كه بَدوْ خلقت نوع او از آن است اگرچه بقاء نسلش به وسيله ازدواج و تناسل بوده باشد. «بَدَاَ خَلْقَ الاِْنْسانِ مِنْ طينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ ماءٍ مَهينٍ - آغاز كرد خلقت آدمـي را از گــل، آن گــاه قرارداد نســل او را از چكيــده آبـي بـي‌ارزش.»(7 و 8 / سجده)

و از طرفي ديگر به اجل مقرري كه با رسيدن مرگ سر مي‌آيد و اين همان معنايي

(370) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

است كه آيه «كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ اِلَيْنا تُرْجَعُونَ - هر كسي مرگ را خواهد چشيد آنگاه همه به سوي ما بازگشت مي‌كنند،»(57 / عنكبوت) متعرض آن است. ممكن هم هست مقصود از اين اجل روز بعث باشد كه روز بازگشت به خداي‌سبحان است، چون قرآن‌كريم گويا مي‌خواهد زندگي بين مرگ و بعث و خلاصه عالم برزخ را جزء زندگي دنيا بشمارد هم چنان كه از ظاهر آيه «... قالُوا لَبِثْنا يَوْما اَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ـ مي‌گويند يك روز و يا كمتر در قبرخود مانديم.» (19 / كهف) و «يَوْمَ تَقُومُ السّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ... لَقَدْ لَبِثْتُمْ في كِتابِ اللّهِ اِلي يَوْمِ الْبَعْثِ - ... و روزي كه قيامت به پا مي‌شوند سوگند مي‌خورند كه ما بيش از ساعتي در دنيا و برزخ نمانديم،... آنان كه خداوند علم و ايمانشان ارزاني داشت در جوابشان مي‌گويند به موجب كتاب خدا، شما تا روز قيامت در قبرها مانده‌ايد... .» (55 و 56 / روم)نيز همين معنا استفاده مي‌شود.

نكتـه ديگـري كـه در آيـه مـورد بحث هسـت اين است كـه اجـل را نكره آورد تا ابهـام را بـرسـانـد يعنـي دلالـت كند بر اين كه اين اجل براي بشـر مجهـول است و بشـر از راه معـارف و عـلوم مـتداوله راهي به سوي تعيين آن ندارد.

«وَ اَجَلٌ مُسَمّيً عِنْدَهُ» تسميه اجل به معني تعيين آن است، چون خود مردم نيز

نظام‌حاكم برزمان مرگ‌انسان، اجل‌مبهم‌واجل‌معين (371)