تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 167

آنچه از آيه شريفه: «اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتينُ» كه در مقام حصر وارد شده دستگير مي‌شود چند چيز است:

اولاً: فهميده مي‌شود كه «رزق» گرچه در ظاهر ممكن است به غير خداوند عالم نسبتي پيدا كند، چنان كه از امثال «وَ اللّهُ خَيْرُ الرّازِقينَ» كه وجود ارزاق‌هاي ديگر را تصديق كرده، خداوند را بهتر آن‌ها معرفي كرده است و همچنين از آيه: «وَ ارْزُقُوهُمْ فيها وَ اكْسُوهُمْ» استفاده مي‌شود، لكن در واقع و نفس امر جز به خداوند متعال منسوب نيست، عينا رزق هم مانند «عزت و ملك» است، كه در حقيقت مخصوص خدا مي‌باشد و ديگران به واسطه اعطا و بخشش خداوندي از آن نصيبي گرفته‌اند. ثانيا: روشن مي‌شود كه آنچه مخلوقات به آن منتفع شده از خير آن بهره‌مند مي‌شوند، همه رزق آنان بوده و خداوند هم رازق آن مي‌باشد. اين مطلب گذشته از آياتي كه درباره «رزق» وارد شده، از آيات ديگري هم كه «خلق و امر و حكم و ملك و مشيت

(382) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

و تدبير و خيـر» را مخصـوص خـداونـد دانستـه فهميده مي‌شود.(1)

رزق‌هـاي حلال و حرام

«وَ تَـرْزُقُ مَـنْ تَـشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ!» (27 / آل عمران)

ثالثا: معلوم مي‌گردد كه آنچه آدمي مورد استفاده قرار مي‌دهد، ولي از راه حرام

1- الميـــزان ج 5، ص 257.

رزق‌هاي حلال و حرام (383)

است، از نظر معصيت به خداوند متعال منسوب نيست، زيرا خداوند نسبت معصيت را از نظر تشريع از خود نفي كرده است. چنان كه آيه «قُلْ اِنَّ اللّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشآءِ،» (28/اعراف) بدان دلالت مي‌كند. ولي از نظر تكوين ممكن است نفع محرمي رزق كسي باشد اما از نظر تشريع صحيح نخواهد بود. جهت امكان آن از نظر تكوين روشن است، زيرا در جنبه تكوين تكليفي نيست تا قبحي را در دنبال داشته باشد. اين هم ناگفته نماند: آنچه قرآن كريم به نحو عموم رزق فرموده، روي حساب تكوين و آفرينش است و ما نمي‌توانيم بيانات الهي را به افهام ساده و عمومي مردم كه افق فكرشان بسيار پايين است محدود نماييم و به آن واسطه پرده‌اي بر روي معارف حقه قرآني كشيده از آن‌ها صرف نظر كنيم.